[1] Özcan Demirel; Eğitimde Program Geliştirme; 1997. ss: 68
Müfredat Hazırlamada Aşamalar
(Kanada Modelini anlamak üzere izlenecek yolların açıklanması)
[1]
Özcan Demirel; Eğitimde Program Geliştirme;
1997. ss: 68
Eğitimde Program Geliştirme
Müfredatınızı yenilemek ya da yeni baştan hazırlamak istiyorsanız, bir yerden başlamak ve bazı yolları izlemelisiniz. İşte size bu yollarda rehberlik edecek basit bir modelin şeması. Çeşitli modeller var, ancak bana göre bu model daha kullanışlı ve anlaması kolay özellikle bu konuda yeterince eğitim almamışsanız. Bu model adı üstünde öğrenme modeli olduğundan öğrenci merkezli olarak düşünülebilir. Bir modelde olmazsa olmaz dört unsur vardır : hedef, içerik, öğrenme-öğretme süreçleri ve değerlendirme, olmak üzere. Taba-Tyler modelini incelediğinizde bu dört unsuru biraz daha ayrıntılanmış olarak göreceksiniz. Bu modeli nasıl kullanacaksınız?
I. Öncelikle hedeflerinizi saptayın. Bunun için hedefler sayfasındaki "Eğitimde Hedefler" şemasını incelemekle işe başlayabilirsiniz.
II. İhtiyaçlarınızı belirleyin:
İhtiyaç; mevcut durum ile olması gereken veya istenilen durum arasındaki farklılıktır. Bir bakıma, "Ne" ile "Ne olmalı?" arasındaki farktır.
Okulun gelişimi için yapılacak çalışmalarda kullanılacak kaynaklar ayrılmadan önce, okulda hangi alanlarda gelişime ihtiyaç olduğunun belirlenmesi gereklidir. Bu amaçla gelişim sürecinin II. Basamağı, "İhtiyaç Analizi" olarak belirlenmiştir.
İhtiyaç Analizi; mevcut durum ile ulaşılmak istenilen durum arasındaki farkı ortaya koymak amacıyla izlenecek bir süreçtir.
Bu süreç, önceliklerin belirlenmesi ve kaynakların yerinde kullanılması için akılcı bir yaklaşım sağlar.
İHTİYAÇ ANALİZİ'NDEN BEKLENEN YARARLAR
Eğitim uzmanlarına "başarılı bir projeye nereden başlamalıyız ?" diye sorulduğunda, çoğunluğu "İhtiyaç Analizi ile başlamalıyız" şeklinde cevap vermektedirler. Özellikle, geleceğe yönelik yapılacak çalışmaların planlanmasında karşılaşılacak soruların cevapları İhtiyaç Analizi ile sağlanacaktır.
İhtiyaç Analizi okullarda çeşitli amaçlara yönelik yapılabileceği gibi Planlı Okul Gelişimi'nde iki amaca yönelik olarak daha etkilidir. Bunlar;
(1) okulda gelişime ihtiyaç duyulan çalışma alanlarının belirlenmesi,
(2) okul gelişimini etkileyen problemlerin teşhisi ve bunların çözümüne yönelik yapılacakların belirlenmesidir.
İHTİYAÇ ANALİZİ
* Okul gelişiminde izlenecek yolların belirlenmesine ve yapılacak çalışmaların neler olacağının-ortaya konmasına yardımcı olur,
* Planlamacıların isabetli kararlar verebilmesine yardımcı olacak bilgileri sağlar,
* Alınan kararların kabul görme oranını artırır.
* Okulda koordinasyonu geliştirir,
* Planlamada karşılaşılabilecek sorunların çözümünü kolaylaştırır.
İhtiyaç Analizi bütün bu özellikleri ile adeta Okul Gelişim Planı'nın temelidir ve Okul Gelişimi Yönetim Ekibi tarafından gerçekleştirilecektir.
İHTİYAÇ ANALİZİ SÜRECİ
İhtiyaç analizi dört aşamada yapılır:
1. Hazırlık: İhtiyaç Analizi için gerekli hazırlıkların tamamlanması. İhtiyaç Analizi Anket Formu, Görüşme Formları'nın çoğaltılması ve bunların uygulanacağı gruplar için anket uygulama programının hazırlanması.
2. Bilgi Toplama: "İhtiyaç Analizi Anket Formu"ndan toplanacak bilgiler, öğretmen, veli, öğrenci ve idareciler ile yapılacak karşılıklı görüşmelerden sağlanacak bilgiler, okul kayıtları/ kütükler ve arşivlerinden sağlanacak bilgiler.
3. Bilgilerin Analizi: Yukarıda sözü geçen kaynaklardan ve daha başka ihtiyaç duyulan alanlardan sağlanan bilgilerin taşıdığı özelliklen göre sınıflandırılması ve ihtiyaç alanlarının belirlenmesi.
4. Bilgilerin Rapor Edilmesi: Belirlenen ihtiyaçların her biri için ayrı ayrı açıklayıcı bilgilerin yer aldığı rapor yazımı. Bu raporda belirlenen ihtiyaçların kapsamı, nedenleri ile incelenecek ve çözüm önerileri getirilecektir.
İhtiyaç Analizi sürecinde, "Ne" ile "Ne olmalı?" arasındaki fark ortaya konup bu farkın nasıl kapatılacağı yönünde öncelikler belirlenecektir.
İHTİYAÇ ANALİZİ'NDE BİLGİ TOPLAMAK İÇİN BAŞVURULACAK KAYNAKLAR
İhtiyaç Analizi için bilgi, idareciler, öğretmenler, öğrenciler ve veliler olmak üzere okul toplumunu oluşturan bireylerden toplanacak ve bu bilgilerin analiz edilip değerlendirilmesi ile okulda geliştirilmesine ihtiyaç duyulan alanlar belirlenecektir.
Bilgi toplamak amacıyla;
1. İhtiyaç Analizi Anket Formu
2. Karşılıklı görüşme formları (idareci, öğretmen, öğrenci, veli ve destek personeli
3. Okul kayıtları, kütükleri ve arşiv belgelerinden elde edilen bil «iler kullanılacaktır.
1. İhtiyaç Analizi Anket Formu
Okul ortamını genel olarak değerlendirmek amacıyla kullanılacaktır. Anket sonuçlarının analizi ile okul ortamını geliştirmek amacıyla yapılması gerekli çalışmalar belirlenecektir. Bu amaçla kullanılmak üzere geliştirilen anket formu, bu anketin nasıl uygulanıp değerlendirileceği konusundaki açıklamalar EK-7'de yer almaktadır.
2. İdareci, Öğretmen, Öğrenci, Destek Personeli ve Veli Görüşme Formları
Bu formlar, bire bir karşılıklı olarak yapılacak görüşmelerde kullanılacak formlardır. Bu görüşmelerde kişilere "Son zamanlarda yaptığınız iş ile ilgili olarak karşılaştığınız sorunlar nelerdir" şeklinde çeşitli sorular sorulacak, alınan cevaplar kaydedilerek bunların değerlendirilmesi yapılacaktır. Değerlendirmede, benzer özellikteki problemler kendi aralarında sınıflandırılarak ortaya çıkan sorunların giderilmesine yönelik ihtiyaç alanları belirlenecektir.
3. Okul Kayıtları, Kütük ve Arşiv Bilgileri
Bu kaynaklardan elde edilen bilgiler okulun mevcut durumunun belirlenmesi amacıyla toplanacaktır. Daha sonra bu bilgiler okulun gösterdiği gelişiminin belirlenmesinde mevcut durum ile okulun gösterdiği gelişiminin belirlenmesinde mevcut durum ile okulun gösterdiği gelişimin karşılaştırılmasında da kullanılabilir.
Öğrencilerin bir üst öğretim kurumuna kayıt oranı, öğrencilerin devam durumu, sınıf geçme oranı, okulda düzenlenen sosyal, kültürel etkinlikler ve bunlara öğrencilerin katılım durumu, okulun bina, donanım ve ekipman gibi fiziki kaynaklarının geliştirilmesine yönelik yapılan harcamalar, bu harcamalar için kullanılan kaynakların türleri ve miktarları gibi bilgiler ile daha başka bilgiler olabilir. Ayrıca, okul personelinin hizmetiçi eğitim çalışmalarına katılım, lisans tamamlama ve lisans üstü eğitimlere katılım durumları da okulun insan kaynaklarının geliştirilmesine yönelik bilgiler olarak kullanılabilir
(İhtiyaç Analizi konusunun kaynağını kaybetmiş olduğumdan buraya yazamadım, yazarından özür diliyorum; diğer kaynak: Özcan Demirel,"Eğitimde Program Geliştirme", 1997, Ankara; s:87-11,)
III. Birinci basamakta incelediğiniz hedeflere geri dönerek, adım adım hedeflerinizi belirleyin.
IV. Dersin içeriğini belirleyin genellikle tercih edilen basitten karmaşığa, genelden özele bazen de özelden genele, birbirini tamamlar nitelikte olmasıdır. İçerik hedeflere yönelik, öğrencinin hazırbulunuşluk ve algılama düzeyine uygun olmalıdır. Hedefler yazılırken dikkat edilecek noktaları tekrar gözden geçirmenizde yarar var. Belirlediğiniz içeriği düzenleyin.
V. Öğrenme ve öğretme süreçlerini belirleyin. Bunun için yine "Programgeliştirme süreci" sayfasında yer alan "eğitim durumları" başlıklı şemayı incelemenizde yarar var. Oradada göreceğiniz gibi bu süreç eğitim durumları olarak ele alınmıştır; öğrenme süreci ile ÖĞRENCİ, öğretme süreci ile de ÖĞRETMENi ilgilendiren yönler belirlenmiştir. Biraz daha yalın ifadeyle, öğretme ve öğrenme çabaları tek taraflı değildir. Hem öğreticinin hem de öğrencinin çaba harcamaları gerekmektedir. Öğretici, hem öğrenciye nasıl öğreteceğini planlayacak hem de öğrenciye nasıl öğrenebileceği yolunda destek ve yol gösterici olacaktır.
VI. Öğretim süreçlerini belirleyip düzenledikten sonra değerlendirme aşamasına geçilmelidir. Bunun anlamı, öğrettiğinizi sandığınız ya da öğrencinin öğrendiğini sandığınız şeyler gerçekten hedeflere uygun olarak gerçekleşmiş mi? bunu saptamalısınız. Değerlendirme, hazırladığınız programın/ müfredatın etkililiği konusunda sizi fikir verecektir; diğer bir deyişle, başlangıçta belirlediğiniz eğitim hedeflerinize ne kadar ulaştığınızı ulaştığınızı ya da ulaşamadığınızı ortaya koyacaktır. Çeşitli değerlendirme yöntemleri vardır. Kıyaslama veya amaca yönelik yapılabilir.
1. Kıyaslamaya göre :
a) Norma dayalı değerlendirme: bireyler birbiriyle kıyaslanır ki bu tercih edilen bir yöntem değildir; çünkü öğrencilerin biribirylr kıyaslanması bize program hakkında yeterli sonuç vermez.
b) Hedefe dayalı değerlendirme: öğrencilerin, gerçekleşmesi hedeflenen istendik özellikleri kazanıp kazanmadıklarını ortaya çıkarmaya yöneliktir.
2. Amaca yönelik değerlendirme : programa girişte, program uygulandığında ve programın sonunda yapılabilmektedir.
a)Programa girişte yapılan tanılayıcı değerlendirme(daignostic evaluation): öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve devinişsel olarak hazırbulunuşluk düzeyleri saptanarak ona uygun müfredat hazırlanır.
b) Programın uygulandığı süreçte yapılan biçimlendirici değerlendirme (formative evaluation): uygulama süresince sürekli yapılan bu değerlendirme yoluyla öğrenme güçlükleri ortaya çıkarılarak düzeltme yapılır.
c) Program uygulanıp bittikten sonra yapılan düzey belirleyici değerlendirme (summative evaluation): kazanılmış olan bilişsel davranış, duyuşsal özelik ve devinişsel becerilerin hedeflenen yeterliliğe ulaşıp ulaşmadığı konusunda fikir verecektir. Böylece program için geridönüt alınırve gerekli olan düzeltmeler yapılır (Özcan Demirel,"Eğitimde Program Geliştirme", 1997, Ankara; s:159-161).
VII. Böylece Taba-Tyler modelinin aşamalarını tamamlamış olduk varsa gerekli düzeltmeleri yapmayı unutmayalım.