KAPSAM :

I - İzmir’deki Eğitim Hastanelerinin Acil Servislerinde Çalışan Doktor ve Hemşirelerin     İş Doyumu

II - JOB SATISFACTION SURVEY AMONG PHYSICIANS AND NURSES,  WORKING IN THE EMERGENCY DEPARTMENTS

I - İzmir’deki Eğitim Hastanelerinin Acil Servislerinde Çalışan Doktor ve Hemşirelerin     İş Doyumu

Ellidokuz H.**, Ünalan Gedik H. *

 * Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Ambulans ve Acil Bakım Teknikerliği Programı.

** Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği.

Giriş:

İnsanlar işlerinde ne kadar doyumlu olurlarsa verimleri artar. Dolayısıyla hizmet götürdükleri toplumla aralarındaki çatışmalar en alt düzeye iner. Bu durum, hastalığın yanı sıra yetersiz bakım ve ilgi nedeniyle mutsuz olan insanların sayısını azaltarak özveriyle çalışan personelin gereksiz yere yıpratılmasını önler.

Gelişmiş ve insan sağlığına önem veren ülkelerde gerek hastane öncesi gerekse hastane aşamasında acil bakım hizmetleri oldukça önem verilen bir alan iken Türkiye’ de ne yazık ki oldukça ihmal edilmiştir, ta ki son birkaç yıla kadar.

Son yıllarda acil servislerin ve acil servislere gidene kadar hastaya bakım verilecek olan ambulansların ne kadar ihmal edildiğinin farkına varılmış yavaşta olsa bu konuda çalışmalar başlatılmıştır.

Sağlık Bakanlığına bağlı 112 hizmetlerinin çeşitli illerde daha etkin ve çeşitli acil servislerin daha verimli hale getirilmesi, çeşitli üniversitelerde ambulans ve acil bakım teknikerliği programlarının ve acil tıp uzmanlığının başlatılması bu gelişimin bazı örneklerini oluşturmaktadır.

Bu gelişmeler acil servislerde çalışan insanları nasıl etkilemektedir? Her gün çeşitli hastalarla ve kazazedelerle karşı karşıya kalmakla kalmayıp yakınlarıyla da  muhatap olan hatta hasta  yakınlarından dayak yiyen personelin çalıştığı yerde ne kadar doyumlu olduğunun bilinmesi önemlidir.

Acil Tıp Uzmanlığı eğitiminin son yıllarda başlatıldığı ülkemizde, hastane öncesi acil bakım ve acil servislerin  olumsuz  çalışma koşulları zaman  zaman  gündemi işgal etmektedir. İzmir’de  Acil tıp uzmanlığı eğitimi verilen ve verilmeyen eğitim hastanelerin acil servislerinde, çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalarak çalışan doktor ve hemşirelerin iş doyumunun saptanması amacıyla bu araştırma planlanmıştır.

Amaç:

Acil serviste çalışan hekim ve hemşirelerin iş doyum düzeylerini belirlemek ve bunu etkileyen etmenleri saptamak.

Yöntem:

Araştırma tipi: kesitsel, kısmen analitiktir.

Araştırma evreni: İzmir’de bulunan tüm hastanelerin acil servislerinde çalışan hekim ve hemşireler.

Örneklem: İzmir’deki bazı eğitim hastanelerinin acil servislerinde çalışan tüm hekim (n=62) ve hemşireler (n=60) araştırma grubunu oluşturdu.

Gerekli izinlerin alınmasının ardından Ege Üniversitesi Hastanesi (EÜH), SSK Bozyaka Hastanesi (SSK), Atatürk Sağlık Sitesi Hastanesi (Devlet), Dokuz Eylül Hastanesi Üniversitesi (DEÜH) acil servisleri hekim ve hemşirelerine anket uygulanmıştır. Dokuz Eylül Üniversitesi Acil Tıp Uzmanlığı eğitimi verdiği için kontrol grubu olarak kabul edilmiştir.

Anket: 11 tanımlayıcı ve 33 doyum ile ilgili sorulardan oluşmaktadır. Doyum soruları, Paul E. Spector tarafından geliştirilen “Instructions for Scoring The Satisfaction Survey” ve “Organizational Constraints Scale” içinden alınan soruların Türkçe’ye çevrilmesiyle elde edilmiştir. Hazırlanan iş doyumu anketi, araştırma kapsamı dışındaki kişilere okutularak anlaşılma düzeyi irdelenmiştir. Yine kapsam dışında olan bir acil serviste çalışan 5 doktor ve 5 hemşire ile ön araştırma yapılmıştır. Soruların güvenirlik düzeyi 0.93 alfa olarak saptanmıştır. Hazırlanan anketler Acil servis sorumluları aracılığıyla dağıtılarak bir hafta sonra geri toplanmıştır.

33 sorunun 22 si  9 alt grupta(ücret, kendini geliştirme, yönetici, yönetim, ödüllendirme, işin yapılışı, çalışma arkadaşları, işin doğası, iletişim) toplanırken, 11 soru örgütsel yetersizlikler alt grubunda toparlanmıştır. Aynı alt gruptaki soruların bir kısmı olumlu, bir kısmı ise olumsuz olarak, Likert tipi ölçekleme yöntemine göre hazırlanmış, puanlamada en düşük 1 en yüksek ise 5 kabul edilmiştir.   

Değişkenler:

Bağımlı değişkenler: Doyum düzeyi, Çalıştığı kurumlar .

Bağımsız değişkenler: Meslek, mezun olunan okul, yaş, cinsiyet, meslekte çalışma süresi,acil serviste çalışma süresi, acil bakım eğitimi, medeni durum, uzmanlık alanı, acil servisteki çalışma şekli.

İstatistik: Veriler SPSS 6.0 bilgisayar paket programına girilmiştir. İkili gruplar t-testi ve Mann Whitney U testi ile; ikiden fazla gruplar Kruskal Wallis Varyans Analizi ile test edilmiştir. Anlamlılık düzeyi       p<0.05 kabul edilmiştir.

Bulgular :

Araştırmaya 37 erkek (% 30.3) ve 85 kadın ( % 69.7) katılmıştır. Araştırma grubu ortalama  28.87 ± 5.85 (en küçük: 20, en büyük: 50) yaştadır. 

Tablo: 1. Araştırmanın yapıldığı kurumlara göre Acil servis çalışanlarının dağılımı:

Tablo 1’de en yüksek katılımın % 37.7oranı ile Devlet hastanesinden olduğu görülmektedir.

Acil servisteki çalışma şekline göre dağılım incelendiğinde, çalışanların % 59.8 oranında gündüz ve nöbet şeklinde, % 23 oranında vardiya değişimli, % 13.2 ise sürekli gündüz veya sürekli gece çalıştıkları saptanmıştır. Bu çalışma süreleri içinde ortalama 108 hastaya bakıldığı saptanmıştır.

Tablo: 2. Yaşanılan sıkıntılarla baş etmede başvurulan yollara göre dağılım:

(n=122)

Tablo 2’de görüldüğü gibi aile / arkadaşlarla paylaşma ve savunma mekanizmalarını kullanma, yaşanılan sıkıntılarla baş etmede en sık başvurulan yollardır.

Tablo: 3. Doyum puanlarının ortalamasına göre dağılım:

* Üzerinde yer alan dokuz alt grubun genel ortalamasıdır.

Tablo 3’te en yüksek doyum puanının “İşin doğası”nda olduğu görülmektedir.

Cinsiyete göre doyum puanları ortalamaları karşılaştırıldığında sadece “kendini geliştirme” sorusunda erkeklerin yüksek puana sahip olmalarından kaynaklanan bir fark saptanmıştır.

* t testi

Yaş gruplarına göre doyum puanlarının dağılımı; 28 yaş ve altı ile 28 yaşından büyük olanlar şeklinde iki grup olarak incelendiğinde, İstatistiksel olarak yaş grupları arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Bu sonuç Musal, Şeyda, Blegen’in sonuçlarıyla uyumludur.  

Yapılan istatistiksel analizde, medeni durumlar(evli 56, bekar 60) açısından doyum puanları arasında fark saptanmamıştır. Musal’ın bulgularıyla uyumlu olan bu sonuç, Demir ve Yılmaz’ın hemşireler ile yaptığı iş doyumunu doğrudan etkileyen stres ve verimsiz çalışma nedenlerinin araştırıldığı çalışma sonuçlarıyla çelişmektedir.   

Tıp fakültesinden mezun olanlar ile hemşirelik vb eğitim alanlar karşılaştırıldığında kendini geliştirme (yükselme olanağı) puanının hekimlerde daha fazla olduğu görülmekte ve istatistiksel olarak da kanıtlanmaktadır. Aksayan, Musal ,Yılmaz’ın araştırmalarıyla uyumludur.

Tablo: 4. Görevlere göre doyum puanlarının dağılımı :

 * Kruskal Wallis Varyans  Analizi

Tablo 4 ‘de görüldüğü gibi Acil Uzmanları istatistiksel olarak farklı bir biçimde kendini geliştirmede yüksek puana sahiptir.

Tablo : 5. Acil serviste çalışma sürelerine göre doyum puanlarının dağılımı

* t-testi

Tablo 5’te görüldüğü gibi her iki grupta da “işin doğası” (nature) doyum puanları yüksek. 3 yıl ve altında çalışan grupta doyum puanları genellikle 3 yıl üzerine göre daha yüksek ve aralarındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmektedir. Yeşim, Musal ve Blegen’in araştırmalarıyla uyumlu dur.

Tablo: 6.  Kurumlara göre doyum puanlarının dağılımı