YÜKSEKLERE TIRMANMANIN VÜCUT ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Deniz seviyesinden yükseklere doğru çıktıkça soluduğumuz havadaki oksijen basıncı(her nefeste alınan oksijen miktarı) azalır, dolayısıyla kanımızdaki oksijen basıncı düşmeye başlar.

1500 metreye kadar pek fark edilmeyen bu değişiklikler, 1500 metreden sonra belirgin olmaya başlar: soluduğumuz havanın oksijen basıncı ;

• deniz seviyesinde 160 mm Hg iken,

• 2000 metrede 125 mm Hg

• 3000 metrede 110 mm Hg

• 4000 metrede 95 mm Hg ya kadar düşer.

Yükseklere çıktıkça her 150 metrede ısı 1° C derece düşer, rüzgar artar.

Çıkılan yüksekliğin seviyesine, çıkış hızına ve o yükseklikte kalma süresine göre çeşitli hastalıklar oluşabilir.

Yükseklere yavaş yavaş (yürüyerek) veya hızlı (teleferik, helikopter ile) çıkmaya ve buralarda kalma sürelerine bağlı olarak vücudumuzda çeşitli uyum mekanizmaları harekete geçer:

• Solunumun derinliği artar(hiperventilasyon).

• Kalp atım sayısı (nabız) hızlanır.

• Böbreküstü bezlerinden daha fazla adrenalin ve kortizon salgılanır.

• Yüksek ortamlarda uzun süre kalanlarda, dolaşımdaki yetersiz oksijen nedeniyle hayati organlara daha fazla oksijen taşımak amacıyla alyuvar üretimi (kandaki alyuvarların sayısı) artar. Oysa bu artış, kanın akışkanlığını azaltarak, pıhtı oluşumunu kolaylaştırır; bu ise dolaşım bozukluklarına ve kalbin yükünün artmasına neden olur.

Yaratacağı sorunlar :

• Oksijen taşınmasında hafif azalma (SaO₂ % 90↓)

• 2500 m (8000 ft) nin altındaki yüksekliklerde pek sorun yaşanmazken, 2500 metrenin üzerindeki yüksekliklerde hızlı tırmanma “yüksek ortam hastalığına” neden olabilir.

Yaratacağı sorunlar :

Yaratacağı sorunlar :

• Ağır hipoksemi,

• Hipokapni

• İklimlenme (ortama uyum sağlama) bozulur

8848 m yükseklikte olan Everest’in tepesine iklimlenmeden çıkan birisi,

• 45 saniyede bilincini kaybeder

• 4-6 dakikada ölür

Akut Dağ Hastalığı, vücudun mevcut yükseklikteki, düşük oksijen koşuluna, uyum sağlayamadığının bir göstergesidir

Yüksek ortamlara tırmanan herkes etkilenebilir. Hastalık öncelikle, tırmanış hızı ile ilişkilidir. Henüz başlamış bir tırmanışta (2500 metrenin üzerinde) baş ağrısı ile birlikte aşağıdaki belirtilerden bir veya birkaçı ortaya çıktıysa, Akut Dağ Hastalığı olasılığını düşünmelisiniz

Oldukça fazla sayıda insan, yüksek ortamlarda görülen baş ağrısının "normal" olduğunu düşünür. Oysa ki baş ağrısının nedeni çoğunlukla yükseklik hastalığıdır

• Baş ağrısı

• Keyifsizlik

• İştahsızlık

• Bulantı-kusma

• Sersemlik

• Hareketle artan solunum güçlüğü (dispne)

• Kuru öksürük

• İdrarda azalma

ACİL BAKIM

• Hastalığın tedavisinde erken tanı çok önemlidir. Hafif belirti gösterenler 300 metre, daha ağır belirti gösterenler ise 1000 metre aşağıya indirilmekle düzelirler.

• İstirahat, mümkün olduğunca az hareket, iyileşmeyi hızlandırır

• Gereksinime göre verilecek Oksijen tedavisi, belirtilerin gerilemesinde etkilidir.

• Bol su içmesinde yarar vardır

• Aspirin, hem baş ağrısı ve hem de uykusuzluk için yararlıdır.

• Buna karşılık, sinir sistemini yatıştırıcı, uyku ilaçları ve alkol kesinlikle sakıncalıdır.

• Vücudunuzun ortama uyum sağlamasına (aklimatize olmasına, iklimlenmesine) imkan sağlayacak akılcı bir tırmanma programı uygulayın :

3000 metrenin üzerindeki yüksekliklerde, her 300 metre yükselişte bir gece geçirin, her 1000 metre yükselişte ise aynı yükseklikte ikinci bir gece daha geçirin

• Akut Dağ Hastalığı belirtileri varsa asla tırmanışa devam etmeyin. Durumunuz daha da kötüleşebilir ve hayatınızı kaybedebilirsiniz. Bu son derece önemlidir, zira bu durumda iken, daha yüksek ortamlara yapılan bir gündüz yürüyüşü bile büyük bir tehlike demektir. Belirtiler tamamen geçinceye kadar olduğunuz yerde kalın. Tüm belirtilerin geçmesi, aklimatize olduğunuzun bir işaretidir. Artık tırmanmaya devam edebilirsiniz.

• Belirtiler ortaya çıktığında tırmanışı kesip, alçalmak yapılabilecek en akıllı harekettir. Bu, hastalığın düzelme sürecini hızlandırır.

BELİRTİ VE BULGULARI:

• Yorgunluk

• Baş ağrısı

• Zihinsel donukluk (düşünme zorluğu)

• Adalelerde uyum bozukluğu (Ataksi)

• Bölgesel sorunlar :  Paralizi (hareket kaybı), Parestezi (duyu kaybı)

BELİRTİ VE BULGULARI:

• Dinlenme anında da görülen solunum güçlüğü (dispne)

• Bitkinlik (aşırı yorgunluk), halsizlik

• Ortopne; yatarken oluşan solunum güçlüğünün, oturma pozisyonuna geçildiğinde daha rahatlamasıdır

• Hemoptizi (tükürükle taze kan gelmesi)

• Siyanoz (dudak, tırnak dibi gibi mukozaların oksijensizliğe bağlı olarak morarması)

• Akciğer sesi dinlendiğinde sıvı birikiminin göstergesi olan raller duyulur

YÜKSEK ORTAM AKCİĞER VE BEYİN ÖDEMİNDE ACİL BAKIM

                     - Yüksek yoğunlukta oksijen başlayın

KİŞİLERDE VAR OLAN BAZI SAĞLIK SORUNLARININ, YÜKSEK ORTAMLARDA YARATABİLECEĞİ SORUNLAR :