MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ (MSS) SORUNLARI VE ACİLLERİ

(NÖROLOJİK ACİLLER)

 

 

  • Genel Bilgi
  • Glasgow Koma Ölçeği (GKS)
  • SVO/Stroke/İnme/Felç
  • Cincinnati İnme Ölçeği
  • Senkop/Baygınlık
  • Nöbet
  • Koma Nedenleri
  • SS İle İlgili Diğer Sorunlar (Baş ağrısı,ALS,MS vs)
  • Kafa İçi Basıncı
  • Beyin Ödemi
  •  

     

    GENEL BİLGİ

    BİLİNÇ DÜZEYİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER, NEDENLERİ VE ACİL BAKIMI

    KOMA

    Hastanın uyandırılamadığı, bilincin tamamen kapandığı bir durumdur. Nedenleri:

    1.   MSS YAPISINDA OLUŞAN DEĞİŞİKLİKLER

             I.    Her zaman olmasa da genellikle yaralanmalar MSS nin (beyin ve omuriliğin) yapısını değiştirirler

           II.    Dolaşımdaki değişiklikler: Yetersiz kanlanma (perfüzyon)

          III.    Kafa içi basıncındaki değişiklikler

    2.   ZEHİRLİ METABOLİK ETKİLER

    I.     Kandaki kimyasal değişiklikler ve toksinlerin varlığı

    3.   PSİKİYATRİK ‘TAKLİTÇİLİK’

     

    BEYİN HASARI

    Beyin hasarının göstergeleri:

    1.   Bilinç düzeyinde meydana gelen değişiklikler

    2.   Nöbet geçirme

    3.   Bölgesel bulgular

     

    Bilincin kapalı olması tek başına bir hayati tehlike oluşturur mu?  Evet;

    ·  Soluk yolu kapanabilir

    · Hasta kusabilir, kusmukla soluk yolu tıkanabilir

     

    BİLİNÇ DÜZEYİNDE DEĞİŞİKLİK VARSA

    GENEL DEĞERLENDİRME

    Hızlı muayene ipuçları için: 1, 2

     

    İLK DEĞERLENDİRME

    SOLUK YOLU

    § Soluk yolunu aç, gerekiyorsa temizle, açık kalmasını sağla

    § Eğer yaralanma söz konusuysa ya da şüphesi varsa boyun omurlarını koru(boyunluk tak)

    SOLUNUM

    § Solunumu var mı? Yeterli mi ( hızı, derinliği, tidal volümü)?

    § Bilinç düzeyi değişen bütün hastalara geri dönüşsüz maske ile yüksek yoğunlukta (%90-99) oksijen verin

    § Gerekiyorsa solunumu destekleyin (balon maske sistemiyle ya da solutucularla/ventilatörlerle)

    DOLAŞIM

    § Nabızlar (radyal, brakiyal, popliteal, posterior tibialis, dorsalis pedis) alınıyor mu? Kanlanma yeterli mi? Kapiller geri dolum kaç saniye?

     

    BİLİNÇ DÜZEYİ DEĞİŞİKLİĞİNİN NEDENİNİ BULMAK İÇİN İPUÇLARI

    ·     Komanın Derinliği

    ·     Gözlerin Durumu

    ·     Solunumun Özelliği

    ·     Hareket Yeteneği

     

    KOMANIN DERİNLİĞİ

    Komadaki hastaları tanımlarken “stupor”, “kısmen bilinçli”, “letarjik”, “sersemlemiş” gibi tanımları kullanmaktan kaçının; aşağıdaki soruları ayrıntılı ve somut bilgilerle tanımlayın.

    Hasta hangi uyarıya tepki veriyor? Nasıl bir tepki veriyor? Hastaya sözel, dokunarak veya ağrılı uyaran verilerek bilinç düzeyi anlaşılabilir. AVPU, bilinç düzeyini belirlemek üzere kullanılan bir kısaltmadır.

     AVPU nun açılımı:

    A F Alert - uyanık - bilinçli; hasta size soru sorabilir ya da sorduğunuz soruları akla uygun cevaplayabilir. Hasta bilinçli ise; hastanın yere, zamana, kişiye uyumu saptanır.

    V F Verbal stimuli - sözel uyarıya yanıt var; hasta sorduğunuz sürece sorularınızı yanıtlar. Burada dikkat edeceğiniz hasta sorulara normal olarak mı yoksa   zorlukla/geveleyerek mi cevap verdi. Aynı zamanda hastanın amaçsız-anlamsız hareketleri var mı gözleyin. 

    P F Painful stimuli - ağrılı uyarana yanıt var; Hasta uyanık değilse hangi uyarıya cevap verdiği önemlidir. O nedenle ağrı verilerek (göğüs kemiğine elinizle bastırarak sürtmek, trapezius kasını hafifçe çimdiklemek, kaşların ortasına başparmakla bastırmak vs.) verilen tepki, izlenir. Bu tepkiler: yüzde buruşma, elini ya da ayağını ağrı veren etkenden çekmek, eli ya da ayağı ile ağrı veren etkeni uzaklaştırmaya yönelmek, şeklindedir.

    U F Unresponsive - bilinci kapalı - uyarılara yanıt vermiyor

     

    “A” dan sonraki bilinç düzeyinin nedenleri; hipoksi ve/veya hipoperfüzyon sonucu beynin yeterince oksijenlenememesi, merkezi sinir sisteminin yaralanma sonucu zarar görmesi, uyuşturucu veya aşırı doz alkol alınması, diabet-nöbet-kalp krizi sonucu metabolizmanın bozulması olabilir.

    Tartışan, uyumsuz ve işbirliğine yanaşmayan hastalar, aksi ispat edilene kadar hipoksik kabul edilmeli ve ona göre tedavi verilmelidir. Çevrede benin fonksiyonlarını etkileyebilecek türde gaz veya kimyasal madde varsa, hastanın bilinç düzeyi kısa sürede değişebilir o nedenle uyanık olmalısınız.

    Başa Dön

     

    Glasgow Koma Ölçeği (GKS; sonra değerlendirilir)

    Hem kısa hem de uzun süreli bakımda oldukça önemli bir yere sahiptir. İkinci muayene esnasında kullanılır. Kısa dönemde yaralanmanın şiddetini belirlemeye yararken, uzun dönemde hastanın iyileşme sürecindeki gidişatı belirlemeye yarar. Beyindeki harabiyeti, hastanın hareket yetersizliğini ve bilinç durumunu bu şekilde saptamak mümkündür. Erişkinde GKS ve çocukta GKS biraz farklıdır. GKS deki fleksiyon(deserebre duruş) ve ekstansiyon (dekortike duruş) için tıklayın.

     

    GÖZLERİN DURUMU

    Gözbebeklerini üçüncü kafa çifti sinirleri denetler. Bu sinir kafa içinde uzun bir mesafe katettiği için beyindeki en ufak bir sorunda kolayca baskı altında kalarak etkilenebilmektedir. O nedenle kafaiçi basıncının arttığını gösteren ilk bulgudur. Yine tek taraflı gözbebeği genişlemiş ve ışığa tepki vermiyorsa bu kafa içi basıncının arttığını gösteren ilk bulgudur. Her iki gözbebeği genişlemiş (dilate) ve ışığa tepki vermiyorlarsa, hastanın beyin sapında yaralanma ya da ciddi bir oksijensizlik (anoksi) söz konusudur; en kısa zamanda hastaneye ulaştırılmalıdır. Hastanın gözbebeklerini değerlendirirken "kontakt lensleri" var mı araştırılmalıdır; varsa çıkarıp hastanın kendi lens kabına yoksa serum fizyolojik içine koyarak hasta ile birlikte götürüp teslim etmeyi unutmayın !!! 

    ·     Gözbebeklerinin büyüklüğü ne kadar? Normal, genişlemiş, daralmış? “mm” cinsinden ölçülür. Örnek pinpoint denilen iğne büyüklüğü “1 mm” dir, normal gün ışığında gözbebeklerinin büyüklüğü 3-4 mm kadardır.

    ·     Gözbebeklerinin şekli nasıl? Yuvarlak, oval, vd.?

    ·     Gözbebeklerinin büyüklükleri birbirine eşit mi? Unutmayın: bazen her iki gözbebeği arasında hafif eşitsizlik olabilir, o nedenle aradaki farkı ve ışığa verilen tepkileri iyi değerlendirin.

    ·     Gözbebeklerinin hareketleri eşit mi?

    ·     Gözbebekleri ışığa tepki veriyorlar mı? Evet – hayır? Nasıl?

     

    SOLUNUMUN ÖZELLİĞİ

    Solunumun durumu MSS hastalık ya da yaralanmalarını gösterebilir. O nedenle solunum bizim için önemli bir bulgudur. MSS yaralanmalarında beş farklı solunum özelliği görülebilir. Bunların ne olduğunu görmek için tıklayınız. Farklılıkları saptamak için kendinize soracağınız sorular:

    ·     Solunum normalden daha derin ya da yüzeysel mi?

    ·     Solunumun sıklığı nasıl? Yavaş, hızlı, düzenli, düzensiz?

     

    HASTANIN HAREKET ETME YETENEĞİ

    ·     Felç(paraliz) var mı? Nerede ? Tek kol-bacak, vücudun yarısı, her iki kol ve her iki bacak?

    ·     Kasların gerginliği nasıl?  Çok sert ya da gevşek mi?

    ·     Normal olmayan hareketler var mı? Nerede(gözde, kolda, elde ayakta, omuzda vs.)? Nasıl (tik gibi mi, atımlı mı vs.)?

    ·     Hastanın duruşu nasıl ?

    ·     Kasların simetrik hareket edebiliyor mu ?

     

    BAŞTAN AYAĞA DEĞERLENDİRME

    Yaşam Bulguları nasıl? Şok, kafa içi basıncında artma, Hipoksi/Hiperkarbi bulguları var mı?

    Hipoksi: Arteryel kanda hastanın yaşına göre olması gerekenden daha düşük bir PaO2 değerinin saptanması (FiO2:0.21 iken PaO2 70 ê mmHg)

    Hiperkarbi: Arter kanında PaCO2 değerinin fizyolojik sınırın üzerinde olması (PaCO2 45é mmHg olması ve yükselmeye devam etmesi)

     

     YAŞAM BULGULARININ, ŞOK İLE KAFA İÇİ BASINCININ ARTMASINDAKİ FARKLARI

    YAŞAM BULGUSU

    ŞOK KAFA İÇİ BASINÇ ARTMASI
     BİLİNÇ  GİTTİKÇE AZALIR  GİTTİKÇE AZALIR
     SOLUNUM  ARTAR  AZALIR
     NABIZ  ARTAR  AZALIR
     KAN BASINCI  AZALIR  ARTAR

     

    Bilinç düzeyinin değişmesine neden olabilecek sorunları saptayacak yardımcı tanılar için:

    § Kalbin atım düzeninde bozukluk (Disritmi) var mı?

    § Kandaki şeker seviyesi hiperglisemi ya da hipoglisemi varlığını gösteriyor mu?

    § Oksijenlenme durumu verilen oksijenle farklılık gösterdi mi?

     

    BAŞTAN AYAĞA MUAYENE

    § Komaya neden olan yaralanmalar var mı?

    § Komanın neden olduğu yaralanmalar var mı?

    § Nedenlere yönelik ipuçları var mı?

     

    BİLİNÇ DÜZEYİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLERİN OLASI NEDENLERİ

    ·     Yetersiz  Oksijen

    ·     Yetersiz Şeker

    ·     Oksijen ve şeker ihtiyacını karşılayamayacak kadar yetersiz kan akımı(dolaşım yetmezliği)

    ·     Doğrudan beyin hasarı

    § Yapısal

    § Metabolik

    Başa Dön

     

    BEYİN HASARINA BAĞLI BİLİNÇ DÜZEYİ DEĞİŞİKLİĞİNDE TANIYI KOLAYLAŞTIRACAK İPUÇLARI

    · BEYİNDE YAPISAL SORUN OLDUĞUNDA

    § Hareket kaybı ASİMETRİKtir

    § Gözbebekleri eşit değildir(anizokori)

    § Yaralanma söz konusudur

    § Genellikle birdenbire ortaya çıkar

     

    ·BEYİNDE METABOLİK SORUN OLDUĞUNDA

    § Hareket kaybı SİMETRİKtir

    § Gözbebekleri eşit büyüklüktedir (hareketlerinde değişiklik olabilir)

    § Vücut ısısında yükselme olabilir

    § Bir hastalık ya da metabolik bozukluk öyküsü vardır

    § Birden bire ortaya çıkış daha seyrektir

     

    ACİL BAKIM

    ·     ABC nin devamlılığı sağlanır

    § Yüksek yoğunlukta oksijen verilir / gerekiyorsa solutulur

    § Damar yolu açılarak, hasta için uygun sıvı başlanır

    ·     Komanın/bilinç düzeyi değişikliğinin olası nedeni araştırılır

    § Hipoglisemi varsa % 50 lik dekstroz verilir

    § Uyuşturucu kullanımı söz konusuysa Narcan

     

    Hem komaya (ya da bilinç düzeyi değişikliğine) sebep olabilecek ve tedaviyi etkileyebilecek sorunları araştırmak; hem de ayırıcı tanı olarak kullanabileceğimiz kısaltmalar ve açıklaması

    AEIOU              

    TIPSS

    Alkol

    Travma (Yaralanma)

    Epilepsi

    İnfeksiyon

    İnsulin

    Psikolojik

    Overdose (zehirlenme)

    Stroke (İnme)

    Üremi (Metabolik nedenler

    Syncope (Baygınlık)

    Başa Dön

     

    BEYNİN KANLANMA (DOLAŞIM) SORUNLARI

     

    SEREBRO VASKÜLER OLAY (SVO; Cerebre Vascular Accident-CVA; STROKE, İNME, FELÇ)
     

    KISA BİR ÖZET

    Tanımı: Yaralanma dışı bir nedenle beyindeki kan akımının kısa ya da uzun süreli yetersizliğine veya beyindeki bir damarın yırtılması sonucunda oluşan kanamaya bağlı aniden gelişen bölgesel nörolojik bozukluklardır (fokal nörolojik defisitlerdir). Kan akımının durması veya yavaşlaması sonucunda, yetersiz glikoz ve oksijen nedeniyle beyinde doku ölümü başlar. Bunun sonucunda beynin işlevlerinde kısa veya uzun süreli kayıplar ortaya çıkar. Hastalığın tablosu etkilenen damarın yapısına, büyüklüğüne  ve etkilenen alanın yan dallardan gelen kan akımına göre değişir.

    İnmenin görülme sıklığı, erkeklerde ve 65 yaşın üzerindeki kişilerde daha fazladır. Dünyadaki ölümlerin, kalp damar hastalıkları ve kanserden sonra üçüncü nedenidir. İnme sonrası kişilerin % 16 sı başkalarına bağımlı, % 70 i mesleğini yapamayacak durumdadır.

     

    İnmeye neden olabilen sorunlar: Hipertansiyon, sigara, ateroskleroz, yüksek kolesterol, kalıtım, diabetes mellitus.

     

    İnmenin Nedenleri:   

    1. Beyin dokusu ölümü (Serebral İnfarkt) : a)  Emboli:  Genelde kapak hastalıkları, AMI, atriyal fibrilasyon sonucu oluşur

                                      b) Tromboz: Nedeni genellikle arteriosklerozdur

    2. Kanama (Hemoraji): a) İntraserebral kanama: Çoğunlukla hipertansiyon, tümör kanamaları, antikoagülan

                                                                         tedavi, kan hastalıklarından kaynaklanır. Kan akımının birden

                                                                         kesilmesi nedeniyle hasta aktifken, aniden ortaya çıkar.         

                                                                         Belirti ve bulguları: hipertansiyon, ense sertliği, derin koma, baş

                                                                         ağrısı, kusma, bilinç bozukluğu.

                                     b) Subaraknoid kanama ve Hipertansif ensefalopati: Kan basıncının birdenbire

                                                                        yükselmesiyle oluşur. Ani başlar ve yine aniden kaybolabilir.

                                                                        Bu hastalarda genellikle diastolik basınç 130 mmHg üzerindedir

                                                                        (150 -160 mmHg civarındadır). Aniden başlayan amnezi, afazi,

                                                                         hemipleji, baş ağrısı, bilinç bozukluğu görülebilir. 

    İnme (Stroke, SVO) Çeşitleri:

    1. Geçici Beslenme Bozukluğuna Bağlı Sorun (Transient İskemik Atak)

    24 saatte, sekel bırakmadan düzelebilen bölgesel bozukluklardır. Herhangi bir hastalık, kan akımının beynin bir bölgesine gitmesini engelleyebilir. Beyindeki bölgesel kan akımı azalır, buna bağlı olarak gelişen iskemi nedeniyle hücre içindeki enerji üreten maddeler (kreatin, fosfat, ATP) azalır ve iyon değiş-tokuşu aksar, membran fonksiyonu bozulur. Bu sırada hücre canlıdır ama işlevleri durmuştur. Kan akımının düzelmesiyle iskemi esnasında oluşan bozukluklar onarılır ve hücre eski durumuna döner.

     Patofizyolojisi(beyinde dolaşım bozukluğuna yol açan nedenler):

    § Trombüs (beyinde ); beyin hücrelerini besleyen herhangi bir damarın pıhtı ile tıkanması sonucu o bölgeye kan gitmemesi

    § Emboli (baş, boyun veya kalpte); trombüste olduğu gibi hava ya da yağ gibi nedenlerle damarın tıkanarak beynin bir bölümüne kan gitmemesi

    § Kanama (beyinde); kanayan bölgedeki beyin hücrelerinin basınç altında kalacağından beslenememesi

    § İskemi (sistemik kan akımı- systemic blood flow); beyne gelen veya beyindeki damarların daralması ile yeterli kan akımının olmaması

    Patofizyolojisine göre felç görülme sıklığı: İskemiye bağlı % 80-85, kanamaya bağlı %15-20

    2. Geridönüşlü (Reversible) İskemik Nörolojik Defisit

    Birkaç gün veya haftada, hemen hemen tümüyle iyileşebilen sinir sistemi bozukluklarıdır.

    3. İlerleyen (Progresif) İnme

    Nörolojik belirti ve bulguların zaman içinde ilerleme gösterdiği bir tablodur. Akut olarak ortaya çıkan belirtilere 1-3 gün içinde yeni nörolojik belirtiler eklenir veya var    olanlar ağırlaşabilir.

    4. Tamamlanmış (Completed) İnme

    Serebral infarkt nedeniyle ortaya çıkan geri dönüşsüz nörolojik bozukluğu ifade eder. Az ya da çok kalıcı sekel görülür.

     

    ACİL BAKIM

    • Her zaman olduğu gibi öncelikle bilinç düzeyi değerlendirilir; bilinci açıksa yere, kişiye, zamana oryantasyonu(uyumu) saptanır ve yazılı olarak kaydedilir. Ve her beş dakikada bir (ya da hastanın durumunun gerektirdiği sıklıkta) bilinç düzeyinde değişme olup olmadığı değerlendirilir. Bu hastalarda Glasgow koma ölçeği önemlidir, ancak hemen değerlendirme zorunlu olmayabilir, hastanın ABC durumu gözönünde tutularak daha sonra da değerlendirilebilir. Her değerlendirmenin alındığı saat ve dakika mutlaka yanına kaydedilmelidir.

    • İkinci adım soluk yolunun açık olmasının ve açık kalmasının sağlanmasıdır. Hastanın bilinci açıksa izlenir. Hastanın bilinci "V" ise soluk yolunun güvenceye alınması veya sık takibi önemlidir. Bu durumdaki hastaya nazal airway takılabilir. Oral airway öğürme refleksini uyaracağından uygulanmaz. Endotrakeal entübasyon için Glasgow Koma Ölçeği (Erişkin - Çocuk) kriterleri uygulanır. Glasgow koma ölçeğindeki fleksiyon → deserebre duruş, ekstansiyon ise→ dekortike duruş olarak da adlandırılmaktadır.

    • Solunumun desteklenmesi için : beynin yüksek yoğunlukta oksijene gereksinimi vardır, o nedenle geri dönüşsüz torbalı maske ile yüksek yoğunlukta (% 80) oksijen verilir. Solunum sayısında ya da derinliğinde sorun varsa otomatik ventilatörle(solutucuyla) yoksa ambu bag valve(balon) maske ile gereken sayı ya da derinlik sağlanır. Hastanın her soluk alışında gereksindiği hava hacmi [ kg x 10 ] ile bulunur; hasta 75 kg ise x10 = 750 ml hava ile solutulmalıdır. Dolayısıyla ambu bag valve maske ile solutulacaksa en az 1500 ml'lik balonu olmalıdır.

    • Dolaşımda nabız, kapiller geri dolum ve kan basıncı değerlendirilir. Kan basıncı yükselmişse düşürülmeye çalışılır.

    • Kan basıncının yükselmesinin değerlendirilebilmesi için: önceki kan basıncı sorulur. Önceki bulguları göz önünde tutularak ilaç uygulaması yapılır. Önceki kan basıncı bilinmiyorsa ve sistol 160, diastol 90 mm Hg altında ise ve normalde sistol 130, diastol 80 ise kısa aralıklarla (beş dakika gibi) kan basıncı tekrar ölçülür. Yükseliyorsa tedavi edilir, düşüyorsa izlenir.

    • Kan basıncının düşürülmesi için önerilen: "captopril"in dilaltından verilmesidir ya da hastanın kendi kullandığı tansiyon ilacından bir tane daha almasıdır. Bu ilaçların bir protokol dahilinde verilmesi gerekmektedir. Veya doktor ile iletişim kurup verilmelidir. (Furosemid (lasiks) hastaneöncesinde kesinlikle kullanılmaz !)

    • Damar yolu açılır ve verilen sıvı  DAKŞ (Damaryolu Açık Kalacak Şekilde)  ayarlanır

    • Hastaneye nakledilir, felç gelişmişse önerilen yan yatırılarak (özellikle de felç olan taraf üzerine) götürülür.

    Yukarıdaki giriş niteliğindeki özetten sonra İNME konusunda daha ayrıntılı bilgiler edinelim:

     

    BEYNİN DOLAŞIM SORUNUNUN  ENGELLENEBİLEN SEBEPLERİ

    Ø   Hipertransiyon

    Ø   Sigara tiryakiliği

    Ø   Diyabetes Mellitus (şeker hastalığı)

    Ø   Kalp hastalıkları

    Ø   Kanda yüksek lipid

    Ø   Kalp-damar hastalıkları

    Ø   Kronik atriyal fibrilasyon

    Ø   Orak Hücreli Anemi

    Ø   Polisitemi

    Ø   Pıhtılaşma Bozukluğu

    Ø   Doğum kontrolü hapının kullanılması

    Ø   Kokain kullanma

     

    BEYNİN DOLAŞIM SORUNUNUN  ENGELLENEMEYEN  SEBEPLERİ

    Ø   Yaş

    Ø   Cinsiyet

    Ø   Irk

    Ø   Daha önce İnme geçirmiş olma

    Ø   Kalıtım

     

    İSKEMİK İNME NEDENLERİ

    ·     Kan Damarının Trombüs(pıhtı) veya Emboli ile Tıkanması

    ·     Karotidden kopup gelen plaklar

    ·     Kronik atriyal fibrilasyon

    ·     Yağ parçacıkları

    ·     Damar yolundan suiistimal edilerek verilen maddeler

    ·     Kalbin pompalama yetersizliğine veya hipovolemiye bağlı yetersiz sistemik kanlanma(perfüzyon)

    Başa Dön

     

    BEYİNDEKİ KANLANMA BOZUKLUĞUNA BAĞLI ORTAYA ÇIKAN İNME BELİRTİLERİ
    (İSKEMİK STROKE SENDROMLARI)

     

    GEÇİCİ BESLENME BOZUKLUĞUNA BAĞLI ATAK (Transient Ischemic Attack -TIA)

    24 saatten kısa sürede (çoğu kez 30 dakika içinde) sinirlere bağlı herhangi bir kalıcı sekel bırakmadan iyileşir. Çoğu kez karotid arter hastalığı sonucu oluşur. SVO (serebro vasküler olay/beyin dolaşımı hasarı) ile benzer bulgular görülür. Genellikle SVO gelişebileceğinin uyarısını yapmaktadır; inme olasılığı %5 oranındadır.

    ·Baskın/etkili olan beyin yarı küresindeki beslenme bozukluğuna bağlı oluşan hücre harabiyeti (Dominant Hemisphere Infarction)

    § Karşı taraftaki kol ve/veya bacakta güçsüzlük, uyuşukluk

    § Her iki gözün görme alanının yarısında görüş bulanıklığı

    § Kelimeleri söylerken zorlanma (dysarthria)

    § Konuşmakta veya konuşulanları anlamakta güçlük (dysphasia or aphasia)

     

    ·Baskın/etkili olmayan beyin yarı küresindeki beslenme bozukluğuna bağlı oluşan hücre harabiyeti Nondominant Hemisphere Infarction

    § Karşı taraftaki kol ve/veya bacakta güçsüzlük, uyuşukluk

    § Karşı taraftaki görüş alanı kesilmiştir

    § Karşı taraftaki kol ve/veya bacak ihmal edilir (Neglect of contralateral extremities)

    § Kelimeleri söylerken zorlanır

    § Genelde konuşmakta veya konuşulanları anlamakta ZORLANMAZ

     

    ·Vertebrobasillar Syndrome

    § Beyin sapına, beyinciğe ve görme alanına kanama vardır

    § Sersemlik, baş dönmesi

    § Çift görme

    § Yutma güçlüğü

    § Kaslarda uyum bozukluğu (Ataksi), her iki kolda/bacakta güçsüzlük

     

    KANAMAYA BAĞLI İNME

    % 30-50 oranında, 30 gün içinde ölüm görülür. Hastalar genellikle genç yaş grubundadır. İki şekilde ortaya çıkar:

    § Genellikle hipertansiyon sonucu intraserebral (yüksek tansiyon sonucunda beyin içine) kanama

    § Genellikle anevrizmaların(arterlerdeki balonlaşmanın) yırtılmasıyla oluşan sonucunda Subaraknoid kanama

    Beyin içine kanama olduğunda görülebilecek belirti ve bulgular:

    § Baş ağrısı, bulantı, kusma

    § Hastanın bilinç düzeyi gittikçe kötüleşebilir

    § Kan basıncı çok yüksektir

    § Etkilenen beyin yarım küresinin karşı tarafındaki kol ve bacakta felç (hemipleji), duyu kaybı (hemianesthesia)

    § Konuşamama(afazi)

     

    SUBARAKNOİD KANAMANIN DERECELENDİRİLMESİ

    I. BASAMAK

    HERHANGİ BİR BULGU YOKTUR (ASEMPTOMATİKTİR) YA DA HAFİF BAŞ AĞRISI VE HAFİF ENSE SERTLİĞİ VARDIR

    II. BASAMAK

    ORTA DERECEDEN ŞİDDETLİYE DOĞRU ARTAN BAŞ AĞRISI, ENSE SERTLİĞİ, KRANİYAL SİNİR FELCİ OLABİLİR

    III. BASAMAK

    UYUKLAMA, BİLİNÇ BULANIKLIĞI, HAFİF DERECEDE BÖLGESEL HAREKET VE/VEYA DUYU HASARLARI

    IV. BASAMAK

    BAYGIN (STUPOR), ORTA DERECEDEN AĞIRA DOĞRU İLERLEYEN YARIM FELÇ(HEMİPAREZİ), DESEREBRE DURUŞUN ERKEN BULGULARI, KOMANIN ERKEN SAFHALARI

    V. BASAMAK

    DERİN KOMA, DEKORTİKE DURUŞ, ÖLÜ GÖRÜNTÜSÜ

     

     

    BEYNİN KANLANMA SORUNLARINDA (SVO) DEĞERLENDİRME

    İnmede belirti ve bulgular beynin etkilenen bölümüne ve etkilenme şekline göre farklılık gösterir. Beyin yaralandığında, yaralanmayı sadece üç yolla dışa vurur:

    - Bilinç düzeyinin gittikçe bozulması

    - Nöbet geçirme

    - Bölgeselleşmiş bulgular:  

    § Vücudun yarısında  güç kaybı veya felç (hemiparezi veya hemipleji)

    § Konuşmakta veya kendini ifade etmekte güçlük

    § Görmede bozukluk

    § Yürümede bozukluk

    § Uygun olmayan tepkiler verme

    § Tuhaf davranışlar

    § İdrar veya barsak içeriğini tutamama/kaçırma

    Başa Dön

     

    CİNCİNNATİ’NİN HASTANE ÖNCESİ İNME ÖLÇEĞİ (PREHOSPITAL STROKE SCALE)

    Hastane öncesi inme olup oladığını, gelişip gelişmediğini değerlendirmek üzere kullanılabilecek çok basit bir ölçektir:

    ·     Hasta gülümseyebiliyor mu (sarkık/kederli surat -Facial Droop) ?

    Ø  Normal: Yüzün iki tarafı birbirine eşittir

    Ø  Anormal: Yüzün bir tarafı diğer tarafı gibi hareket etmez

    ·     Hasta gözlerini kapatıp kollarını uzatabiliyor mu? Düşük kol-Arm Drift”)

    Ø  Normal: Her iki kolu eşit yükseklikte ve gerginlikte uzatabiliyor

    Ø  Anormal: Bir kolunu uzatabilirken diğer kolu düşüyor ya da kolunu hareket ettiremiyor

    ·     Bir cümle/kısa tekerleme söylediğinizde cümleyi tekrar edebiliyor mu? Mesela “kocamış bir köpeğe yeni hünerler öğretemezsin” gibi

    Ø  Normal: Kelimeleri doğru söylüyor, ağzında (sarhoş gibi) gevelemiyor

    Ø  Anormal: Kelimeleri geveler, kelimeleri doğru söyleyemez ya da konuşamaz

     

    İSKEMİK YA DA YAVAŞ YAVAŞ ORTAYA ÇIKAN İNME’DE BELİRTİ VE BULGULAR

    ·     Vücudun sağ ya da sol yarısında güçsüzlük veya felç (hemiparezi veya hemipleji)

    ·     Yüzün tümünde ya da tek taraflı duyu kaybı veya azalması

    ·     Bilinç düzeyinde azalma veya koma

    ·     Çırpınma, sarsıntı geçirme(konvulsiyon)

    ·     Görme bozukluğu

    ·     Peltek ya da uygunsuz (sorulan soruya uygun olmayan) konuşma

    ·     Başağrısı veya sersem gibi olmak 

     

    BİRDENBİRE OLUŞAN BEYİN KANAMASINDA ölüm oranı yüksektir; bulguları:

    ·     Genellikle şiddetli baş ağrısı

    ·     Bilinç düzeyinde çok hızlı değişme veya nöbet geçirmek

    ·     Koma ve beyinde fıtıklaşma

    ·    Cushing refleksi/bulgusu: yüksek kan basıncı,  yüksek vücut ısısı, yavaş nabız, azalan solunum sayısı

     

    HASTALIĞIN ÖYKÜSÜNÜ ALIRKEN SORULMASI GEREKEN ÖNEMLİ SORULAR

    Ø  Bilinç düzeyinde değişme olmuş mu ya da nöbet geçirmiş mi?

    Ø Hastalığın ortaya çıkmasına neden olan etkenler var mı?

    Ø Başlangıç bulguları ve ilerlemesi nasıl olmuş?

    Ø Sersemlik, şiddetli baş ağrısı olmuş mu?

    Ø Önceden geçirilmiş SVO veya geçici iskemik atak öyküsü var mı?

    Ø Önceden geçirilmiş sinir sistemi ile ilgili sorunları olmuş mu?

    Ø Birlikte görüldüğü hastalıklar var mı?

    Ø Orak hücreli anemi?

    Ø Atriyal fibrilasyon?

    Ø İnme ya da trombüs oluşumunu kolaylaştırıcı etkenler var mı?

    §   Sigara içme, doğum kontrol hapı kullanma gibi

    §   Hipertansiyon, kalp damar hastalıkları gibi

     

    BAŞTAN AYAĞA DEĞERLENDİRME

    ·     Bilinç düzeyi ve davranışları nasıl?

    ·     Kollarında ve bacaklarında hareket var mı?

    ·     Kollarında ve bacaklarında duyu durumu nasıl? Hareket ettirebiliyor mu? Dokunduğunuzda hissedebiliyor mu?

    ·     Yürüyebiliyorsa, yürüyüşü nasıl?

    ·     Gözbebekleri ve görmesi nasıl?

    ·     Cincinnati Prehospital Stroke Scale değerlendirmesi nasıl?

    ·     Cushing veya fıtıklaşma bulgusu var mı?

    ·     Kan şekeri düzeyi nasıl?

     

    İNME de ACİL BAKIM

    ACİL BAKIMDA TEMEL AMAÇ: Beyne giden kan akımını ve oksijenlenmeyi artırmak olmalıdır

    UYARI: Hasta konuşamadığı için, sizi anlayamayacağını /duyamayacağını sanmayın ve konuşmalarınıza dikkat edin (artık ümit yok, tühh bacağı da kopmuş vs gibi)

     

    SOLUK YOLU

    §  Öğürme refleksi yoksa intübe edin

    §  Öğürme refleksi varsa, kusmuk ya da diğer sekresyonların soluk yolunu tıkamaması ve dışarı akmasını sağlayacak şekilde yatırın

    §  Gerekli olduğunda aspire edin

    SOLUNUM

    §  Geri dönüşsüz maske ile oksijen verin

    §  Solunum sayısı veya tidal volum yeterli değilse, oksijen bağlanmış balon maske sistemi ile solutun

    §  Fıtıklaşma bulguları varsa intübe edin

    §  Eğer kafa içi basıncının artmasına ve nörolojik yönden kötüleşmeye neden olan bir kafa içi kanamadan şüpheleniliyorsa, kontrollü hiperventilasyon uygulanır

    Ø Kafa içi kanamayı düşündürecek bulgular :

    §   Birdenbire ortaya çıkması

    §   Baş ağrısı

    §   Bilincin birdenbire kaybedilmesi

    §   Nöbet geçirme

    §   Gözbebeklerinin eşitliği bozulmuştur

    DOLAŞIM

    DİKKAT: Kan şekeri seviyesini ölçün ki, hipoglisemi nedeniyle oluşmuş bir bilinç kaybını SVO olarak değerlendirmeyin. Eğer hipoglisemi söz konusu ise, % 50 Dekstroz ile tedavi edin

    §  Damar yolu açın, kan örneği alın

    §  Damar açık kalacak şekilde sıvı takın; SVO düşünülen hastaya GLUKOZ İÇEREN SIVI VERMEYİN

    §  EKG sini değerlendirin; SVO olgularının % 10 unda kalpte de sorun görülmektedir

    §  Eğer iskemiden şüpheleniliyorsa 12 derivasyonlu EKG yi değerlendirin

    ·     Hastanın yatış şekli nasıl olmalıdır?

    §  Kan basıncı yüksekse(hipertansifse), başı vücudundan hafifçe yüksekte sırt üstü yatırılır

    §  Kan basıncı normal sınırlardaysa, etkilenen (felç olan) taraf altta kalacak şekilde yan yatırılır

    §  Kan basıncı düşükse, sırt üstü yatırılır

    Kan basıncı yüksekse ve GÜÇLÜ İSKEMİK İNME BULGULARI varsa SADECE o zaman kan basıncını tedavi edin:

    Ø  Eğer sistolik kan basıncı 220 é veya diyastolik kan basıncı 120 é ise, bu durumda kan basıncı kademeli düşürülmelidir, kullanılabilecek ilaçlar: Labetalol, Nitropaste, Nitroprusside

    Ø  Kontrollü düşürülmelidir; SVO öncesindeki kan basıncı değerlerine düşürün, sizin düşündüğünüz “normal” sınırlara DEĞİL

    ·     Trombolitik(pıhtı çözücü) ilaçların kullanımı

    §  İskemik SVO olduğu belirlenen hastalara ortaya çıkışından itibaren üç saat içinde başlanmalıdır

    §  İskemik inmenin erken teşhis edilmesi ve trombolitik ilaçların başlanması nörolojik kayıpları engeller

    §  Bilgisayarlı Tomografi çekilmesi gerekir!!!

    ·     İskemik inme akut myokard infarktüsü gibidir; farkı beyin hücrelerinin oksijensizliğe dayanma süreleri kasa göre çok daha kısadır (beyin 4-6 dakika, kas 2 saat), o nedenle iskemik inmede kaybedilecek her dakika beyin dokusu kaybı demektir 

     

    ACİL BAKIM –Özeti-  

    ·     Oksijen ver, solut

    ·     Damar yolu aç

    ·     Hızlı değerlendirme yap, ayırıcı tanıları ele

    ·     Birlikte görülen sorunları tedavi et (hipoglisemi, hipoksi, hipotansiyon)

    ·     BT, beyin cerrahisi ve trombolitik ilaçların başlanması gibi olanakların olduğu sağlık kuruluşuna kısa sürede naklet

    Başa Dön

     

    BAYILMA / BAYGINLIK (SENKOP, KENDİNİ KAYBETME, BİLİNCİNİ KAYBETME, FENALAŞMA, FENALIK GEÇİRME)

    Yukarıdaki kelimelerin hepsi aslında aynı şeyi ifade ediyor, değişik yerlerde değişik ifadeler kullanıldığı için hepsini sıraladım ki farklı bir şey sanılmasınlar.

     

    Patofizyolojisi

    ·     Kısa süreli bilinç kaybının nedeni beynin geçici ve kısa süreli oksijensiz kalmasıdır (serebral hipoksi)

    ·     Kan şekeri düştüğünde (beynin gereksinimi olan glukoz yoksa/ yetersizse) baygınlık oluşur

    ·     Nöbet geçirme de baygınlığa neden olabilir

     

    Çeşitleri

    ·     Vücudun duruşu ile ilgili oluşan (Postural) baygınlık; örnek: çömelmiş biri birdenbire kalktığında görülen bu baygınlığın nedeni, duruş şekline bağlı beyne yeterli kan gitmemesidir

    ·     Vazovagal baygınlık; aşırı vagal uyarı ya da Karotis Sinus uyarısı / baskısı sonucu oluşur    

    ·     Kalple ilgili baygınlık; atım düzeni bozukluğu (disritmi), çoğunlukla da bradikardi sonucu oluşur ya da Stokes-Adams Sendromu nedeniyle.

    ·     Öksürmeye bağlı baygınlık; “öksürük nöbetinde” göğüs içi basınç (intratorasik pressure) artar, artan basınç kalbe geri dönen venöz akışı azaltır ve baygınlık ortaya çıkar. Genellikle çok şişman, kronik bronşitli sigara içen erkeklerde olur

    ·     İşemeye bağlı baygınlık; genellikle, alkol kullanan hastalarda işeme esnasında oluşan aşırı vagal uyarı sonucu oluşur

     

    DEĞERLENDİRME

    ·     Olgunun öyküsü önemlidir; baygınlık geçiren kişilerde bilinç genellikle çok çabuk döner

    ·     Geçmiş öyküsü tanıya ulaşmayı kolaylaştırır

    §  Baş dönmesi (vertigo) sonrası oluşabilir

    §  Geçmişte benzer baygınlıkların olması

    ·     Çeşitli nedenleri olabilir

     

    ACİL BAKIM

    ·     Soluk yolunu aç, gerekiyorsa solut

    ·     Geri dönüşsüz maske ile oksijen

    ·     Sakin ve güvende olmasını sağlayın

    ·     Neden olabilecek etkenleri araştırın

    ·     EKG yi değerlendirin

    ·     Kan şekerini değerlendirin

    ·     Öyküsünü alın (şimdiki olgunun ve geçmiş)

    ·     Baştan ayağa muayene edin

    ·     Baygınlığa yol açan tedavi edebileceğiniz sorunların acil bakımını verin

    Başa Dön

     

    NÖBET GEÇİRME

    “Sara”, “epilepsi”, “nöbet”, “kasılma”, “konvulziyon”; hepsi de aynı durumu ifade etmektedir. 

    Beyindeki elektrik sisteminin düzensiz çalışması sonucu davranışlarda ve/veya bilinç düzeyinde görülen değişikliklerdir. Genellikle hücre zarı geçirgenliğinin (membrane permeability) bozulması sonucu oluşur.

    Birdenbire ve kısa süren:

    ·     Bilinç düzeyinde değişiklik

    ·     Hareketlerde değişiklik

    ·     Duygusal algılarda değişiklik

    ·     Davranışlarda değişiklik, şeklinde görülebilir.  

     

    NÖBETİ OLUŞTURABİLECEK NEDENLER

    Beyne zarar veren herhangi bir şey nöbete neden olabilir;

    ·     SVO

    ·     Yetersiz oksijen (Hipoksi)

    ·     Infeksiyon/Yüksek Ateş

    ·     Uyuşturucu/alkol yoksunluğu

    ·     Zehirlenme/Yüksek Doz

    ·     Tirotoksikoz(Hipertiroidi)

    ·     Kafa Yaralanması

    ·     Kan şekeri seviyesinin düşmesi (Hipoglisemi)

    ·     Beyinde ur

    ·     Psikiyatrik bozukluklar

    ·     Hamilelikte yüksek tansiyon (Eklempsi)

    ·     Kalsiyum eksikliği (Hipokalsemi)

     

    NÖBET ÇEŞİTLERİ

    ·     Yaygın/Genel (Generalized); JeneralizeTonik-Klonik(Grand Mal) Nöbet

    ·     Konvulsiyon(havale) geçiriyor şeklinde de tanımlanır; Dalgınlık (Absence, petit mal)

    ·     Kısmi (Partial)

    §  Basit Kısmi Nöbet (Simple partial)

    §  Karmaşık kısmi Nöbet (Complex partial)

    ·     Histeri

    ·     Status Epilepticus

    § Kişinin kendine gelmesine fırsat vermeden iki veya daha fazla nöbet geçirmesidir

    § Genellikle ilaç tedavisine cevap vermeyen kişilerde görülür

    § Acil bakımı diğer nöbetlerdeki gibidir, ama biraz daha fazla ilgi gereklidir

     

    YAYGIN NÖBETLER (Generalize Seizures)

    Vücudun her iki yarısı eşit etkilenir (simetriktir), başlangıç odağı yoktur. Nöbeti uyaran etkenin tanımlanması zordur; nedeni: korteksin tamamının eşzamanlı uyarılmasıdır. Nöbeti uyaran odak, beynin iç derinliğinden başlar dışa doğru yayılır

     Büyük Nöbet (Tonic-Clonic / Grand Mal Seizures)

    Havale (konvulsiyon) da denir. Yaygındır. Ani bilinç değişiklikleri olur. Yaygın büyük nöbette aşağıdaki dönemler vardır:

    §  Nöbet öncesi (aura, preictal) dönem

    §  Bilinç kaybı

    §  Kuvvetlenme/kasılma (tonic)dönemi

    §  Aşırı kasılma (hipertonik, tetanik) dönemi

    §  Çırpınma (klonik) dönemi

    §  Nöbet sonrası (post-ictal) dönem

    §  Uzayan ya da tekrarlayan nöbet (Status epilepticus)

    §  Bazen sinir sistemi ile ilgili geçici kayıplar/sorunlar oluşabilir (Todd’s paralysis)

    Todd’s paralizi: bazı nöbet çeşitlerinde görülen, nöbet sonrası vücudun bir tarafındaki zayıflığın saatler ya da bazen günler sonrası düzelmesidir.

     

    Küçük Nöbet (Dalgınlık/Absence/Petit Mal)

    Kişi kısa süre “farkında olma” özelliğini kaybeder, dalgınlaşır (10 - 30 seconds), genellikle vücut kaslarında kasılma görülmez

    §  Bir gün içinde 100+ kez oluşabilir, genellikle “gündüz rüya görme” olarak tanımlanır ve göz ardı edilir.

    §  Çocukluk döneminde öncelikli sorundur, çocuk olgunlaştıkça görülmesi sıklığı azalır

    §  Bilinç değişikliği olmaz

     

    [Yukarıdaki özet bilgilere ilave olarak biraz daha ayrıntılı bilgi edinmek isterseniz:

    (Aşağıdaki bu bilgilerin kaynağı:  http://www.turkepilepsi.org.tr/?parentID=138, Aralık 2006)

     

    Havale(konvülsiyon), çeşitli sebeplere bağlı olarak ortaya çıkan, birdenbire başlayan ve birkaç saniyeden 1-2 dakikaya kadar sürebilen; şuur kaybı, nefes alamama, kasılma ve çırpınmalarla seyreden bir durum..

     

    JENERALİZE TONİK-KLONİK NÖBETLER

    Jeneralize nöbetler tüm beyne yayılırlar. En sık rastlanan tipi jeneralize tonik-klonik nöbetlerdir. Bu nöbet şekli, halk arasında “sara nöbeti” olarak bilinir. Kişi önce kaskatı kesilir ve yere düşer. Tüm vücut kaslarında kasılıp gevşemeler bunu izler.
    Nöbet esnasındaki şiddetli hareketler ve hareketlerin kişinin kontrolu dışında olması epilepsiyi esrarengiz kılan mitlerin kökenini oluşturmaktadır. Cin çarpmış, cin girmiş gibi halen rastladığımız söylemler bunlara dayanmaktadır. Tonik-klonik nöbetler tanısı en kolay olan epilepsilerdir.

    Jeneralize tonik-klonik nöbetler nasıl oluşuyor?
    Eski terminoloji "grand mal"dir ve bazı hekimler bunu halen kullanır. Nöbetin tonik dönemi kişinin kaskatı kesildiği dönemdir. Beyin hücreleri omurilik üzerinden kaslara emir göndererek, kasların kasılmasını sağlar. Göğüs kafesi kaslarının kasılması ile akciğerden boşalan hava haykırmaya neden olur. Kısa bir süre soluk alma durur ve kişi morarır. İdrar torbası dolu ise idrarını kaçırabilir.
    Bir dakika kadar sonra klonik dönem başlar. Bu dönem kasların kasılıp gevşemeleri ile seyreder. Kişi bu esnada dil veya yanaklarını ısırabilir. Bir dakika kadar süren bu durumdan sonra hareketler azalarak durur ve kaslar gevşer. Bu dönemlerde bilinç kaybı vardır. Hastalar yavaş yavaş tekrar kendilerine gelirler. Bilinç önce kısmen düzelir, hasta şaşkın haldedir, bir süre bir şey hatırlamaz, uykulu bir hali vardır . Baş ağrısı ve kas ağrılarından yakınır. Kendine gelme süresi kişiden kişiye ve nöbetin şiddetine göre değişir. Nöbet bir veya iki dakika sürer. Nöbet beş dakikadan uzun sürerse veya kişi ilk kez nöbet geçiriyorsa hemen tıbbi yardım için acil servise başvurmak gerekir.
    Eğer bu nöbetlerin öncesinde herhangi bir öncü belirti (aura) yoksa, bu kişi için bir şanssızlıktır. Çünkü nöbet öncesi tedbir alma olanağı kalmamaktadır. Ne yazık ki, öncü belirtisi olmayan nöbetler tehlikeli kazalara neden olabilmektedir. Bu nedenle bu tür nöbeti olan kişilerin tehlikelere karşı daha dikkatli olması gerekir.
    Pek çok kişi nöbetten saatler öncesinde kendisini iyi hissetmediğini, huzursuzluk ve ağırlık hissettiğini söylemektedir. Öncü belirti(Prodrom) olarak adlandırılan bu dönemin algılanması bilinirse yararlı olur.

    Hekim tanı koyarken: idyopatik, kriptojenik veya semptomatik olarak sınıflandırır.

    ·     İdyopatik- bilinen bir sebebi yok

    ·     Kriptojenik - sebebi var ama mevcut araştırmalarla saptanamıyor

    ·     Semptomatik - sebebi biliniyor

    Jeneralize epilepsilerin çoğunluğu idyopatiktir. Beyinde herhangi bir hasar bulunamaz. Bu grup epilepsilerde cerrahi tedavi yapılamaz. Çünkü cerrahi ile çıkarılacak hasarlı doku mevcut değildir. Ancak doğru tanı konulan ve uygun tedavi yapılabilen jeneralize epilepsi hastalarında nöbetin denetimi oldukça iyidir. Pek çoğunun yaşam kalitesi, tedavi ile çok iyi duruma gelmekte ve kişi normal bir hayat sürdürebilmektedir.

     

    Absans Nöbetleri

    Absans nöbetleri, jeneralize nöbetler olarak adlandırılan tüm beyine yayılan nöbetlerdendir. Önceleri absans nöbetleri küçük hastalık anlamına gelen petit mal adıyla anılıyordu. Hafif olan bu nöbetler çok sık olursa yaşamı etkileyebilir. Nöbet esnasında kişiyi gözlemleyenler, hayale dalmış zannedebilirler. Ancak absans nöbet sırasında kişi uyarıları algılayamaz ve çevresinden haberdar değildir, kısa süreli bilinç kaybı mevcuttur.
    Absans nöbetleri erişkinlerde de görülebilir çocuklara nispeten nadirdir. Genellikle 6-12 yaş arasında ve kızlarda daha sık rastlanır. İlaç tedavisine iyi cevap verir. Bazı çocuklarda daha ileri yaşlarda tonik-klonik nöbetler ortaya çıkabilir.  Çocukların ailelerinin % 25-40'ında benzer nöbetler görüldüğü bildirilmiştir.

    Çocukların zaman zaman hayallere dalmaları bu nöbetlerin fark edilmesini zorlaştırmaktadır. Bazen günde yüzlerce kez böyle nöbetler görülebilir. Bu okulda öğrenmeyi ve çeşitli aktivitelere katılımı engelleyici olabilir. Cümlenin başını duyup sonunu duymayabilir ve bunun sonucunda çocukta davranış bozukluğu olduğu sanılabilir. Derin derin soluk alıp verme sırasında bu tip nöbetlerde artma görülmektedir. Bu nedenle tanı amacıyla yapılan EEG'de hastaya derin nefes alıp verdirilerek nöbet kaydedilmeye çalışılır. Nöbet sırasında EEG çekilmesinin tanının kesinleştirilmesinde en önemli anahtar olduğu unutulmamalıdır.

     

    Miyoklonik Nöbetler Veya Sıçrama Nöbetleri
    Çoğumuz uykuya dalarken, boşluğa düşme hissi ile sıçrarız. Bu epilepside görülen miyoklonik nöbetlerin aynısıdır. "Miyo" kas , "klonus" sıçrama anlamına gelir. Kaslarda kısa süreli ani kasılma ile kendisini gösterir. Bazen tüm vücudu etkiler, bazen de tek veya iki kol ile sınırlı kalır; bazen baş ta etkilenebiliir. Bu sıçramaların uykuya dalarken olması fizyolojiktir, yani hastalık anlamına gelmez.

     

    Tonik Ve Atonik Nöbetler
    Tonik nöbet sırasında tüm kaslar kaskatı olur ve hasta yere düşer. Atonik nöbetlerde ise tam tersi olur, yani kasılma yerine kaslarda gevşeme olur ve kişi yere yıkılır. Ani yere yıkılmaya rağmen hızla tekrar kalkmayı başarırlar. Bu düşmeler genellikle öne doğru olur ve kişi başını yere vurabilir. Çok sık tonik ve atonik nöbetleri olanlarda başa geçirilen kask gibi özel koruyucu önlemler yararlıdır.
    ]

     

    KISMİ NÖBET

    Nöbet beyinde (genellikle beynin zarar gördüğü) bir bölgede başlar, bölgesel kalabilir ya da tüm kortekse yayılabilir

     

    Basit Kısmi Nöbet (Bilinç kaybı olmayan)

    Odaklaşmış/bölgesel çırpınma hareket vardır. Duyusal ve otonomik nöbetler şeklinde olabilir.

    § Duygusal algılama sorunları

    § Genellikle bilinç düzeyinde değişiklik olmaz

    § İlerleyebilir; Jacksonian march nöbetini taklit edebilir

    (Jacksonian March Seizure: Bu nöbet bedenin bir bölgesinde titremeyle başlar.Ve bedenin diğer bölgelerine yönelir. Primer motor korteksin elektriksel işlevlerinin bozulması nedeniyle genellikle parmak ve topuklarda çekilme ile başlar, kollara yaylır, tüm vücudu sarabilir. Birdenbire baş ve göz hareketleri başlar, dudaklarda hissizlik, şapırdatma ve ani kasılmalar olur. Bilinç kaybı söz konusu değildir, normal hareketler gibi görünebilir, diğer nöbetlerle ilgisi yoktur, kısa sürer. Çocuklarda rastlanmaz.)

     

    Karmaşık Kısmi Nöbet (psikomotor veya temporal lop nöbeti)

    § Davranış değişikliği olur

    § Aura ile başlar

    § Tekrarlayan hareketler (otomatizm: kendiliğinden tekrarlayan söz veya hareketler)

    § Bilinç kaybı nedeniyle, hatırlamaz 

    § İlerleyebilir

    § Sarhoş veya psikotik ilaç almış olabilir

    § Şiddetli öfke nöbeti geçiriyor olabilir

    [Yukarıdaki özet bilgilere biraz daha ayrıntılı bilgi edinmek isterseniz:

    (Bu bilgilerin kaynağı:  http://www.turkepilepsi.org.tr/?parentID=138, Aralık 2006)

     

    BASİT PARSİYEL NÖBET

    Karmaşık kısmi nöbetler ile basit kısmi nöbetlerin farkı: basit parsiyel nöbetlerde bilinç tümüyle açıktır. Ancak, bilincin açık olması kişinin nöbeti durdurabileceği veya kontrol altına alabileceği anlamına gelmez.
    Basit parsiyel nöbete yol açan elektriksel aktivite beynin küçük bir kısmından kaynaklanır. Kişinin nöbet anında yaşadıkları beynin hangi bölgesinin etkilendiğine bağlıdır: 

    § Temporal lob

    § Frontal lob

    § Parietal lob

    § Oksipital lob 

     

    Temporal Lob Etkilenmişse
    Basit parsiyel nöbet temporal lobdan kaynaklandığında çok çeşitli belirtiler görülebilir. Çünkü temporal lobun çok değişik işlevleri vardır. Sık rastlanan belirtileri: ani korku, daha önce olmuş bir olayı olmamış gibi veya olmamış bir olayı olmuş gibi hissetme; daha önce tanımadıklarını tanırmış gibi, tanıdıklarını tanımazmış gibi hissetme; hoş olmayan kokular ve tadlar; mideden yukarı doğru yükselen tarifi güç, hoş olmayan bir his olabilir. Bu belirtiler aura olarak adlandırılır, eğer yayılma (sekonder jeneralizasyon; yaygın tonik-klonik kasılma) oluyorsa, tedbir almak için aura uyarıcı olarak işgörür.

     

    Frontal Lob Etkilenmişse
    Buradan kaynaklanan nöbetler, temelde hareket ile ilgili belirtiler olduğundan motor nöbetler olarak adlandırılır. Başın çevrilmesi, kolun yukarı kalkması, uzuvlarda sıçrayıcı, kasılıp gevşeme şeklinde hareketler görülebilir. Bazen beynin diğer bölgelerine de yayılarak jeneralize tonik-klonik nöbete dönüşebilirler.
    Eğer nöbet anında kişi sola dönüyorsa veya sol kolda kasılma, hareket oluyorsa nöbet sağ frontal lobdan kaynaklanıyor demektir. Frontal(alındaki) lobda konuşma merkezi bulunduğundan geçici konuşma kaybı ya da anlaşılmaz konuşma görülebilir. Bu tür nöbetlerden sonra kısa süreli güçsüzlük veya geçici felçler de görülebilir. Bu Todd paralizisi adıyla bilinmektedir.

     

    Parietal Lob Etkilenmişse
    Parietal lob vücut duyularını algılar. Beynin bu bölümünden kaynaklanan nöbetler garip hislere neden olurlar. Duyusal nöbetlerde geçici uyuşukluk görülebilir.

     

    Oksipital Lob Etkilenmişse
    Bu alan görme ile ilgilidir. Görme alanının yarısını etkileyen, parlama (flaş) şeklinde ışıklar, değişik renkler görülebilir. Nöbet, görüntülerin karşı tarafındaki beyin yarım küresinden kaynaklanır.

    Görüldüğü gibi nöbet belirtilerinin çok iyi anlaşılması çok değerlidir. Hasta ve hasta yakınlarının nöbet belirtilerine dikkat etmesi ve doktora aktarması; doktorunda bu belirti ve bulguların görülüp görülmediği konusunda ayrıntılı bilgi toplaması sonucu, nöbetin beynin hangi lobundan başladığı ve bulgular bir tarafta ise nöbetin karşı beyin yarım küresinden başladığı anlaşılabilecektir.  

     

    KOMPLEKS PARSİYEL NÖBETLER

    Bu tip nöbetlerde bilinç etkilenir. Nöbet esnasında bilincin etkilenmesi her zaman kişinin yere düşmesine neden olmaz; ama kişi nöbeti hatırlamaz veya geçici hafıza kaybı görülür. Çok dikkat edilmezse, bazen nöbet geçiren kişinin her şeyin farkında olduğu sanılır.
    Karmaşık kısmi nöbetler otomatizme dönşebilir. Çiğneme, yalanma, yutkunma, bir şey arar gibi şaşkın bakınma görülebilir. Hasta  bazen elbiselerini çekiştirebilir, etrafta dolaşabilir; dakikalar sonra hatta bazen saatler sonra kendine geldiğinde hiçbir şey hatırlamaz.

    Kompleks parsiyel nöbet eğer beynin diğer bölgelerine yayılırsa sekonder jeneralize tonik-klonik nöbete dönüşür. Nöbet yayılımı çok hızlı olursa başlangıcı yakalanamaz ve tonik-klonik nöbet şeklinde başladığı izlenimini verebilir. Bu da hekimin nöbet tipine karar vermesini zorlaştırır. Beynin karmaşık yapısı nedeni ile kişinin nöbetinin beynin neresinden başladığına karar vermek her zaman o kadar kolay olmamaktadır. Parsiyel nöbetler beynin herhangi bir yerinden kaynaklanabilmekle beraber, sıklıkla temporal lobdan kaynaklanırlar.

     

    Sekonder jeneralizasyon
    Bazen basit kısmi veya karmaşık kısmi olarak başlayan bir nöbet, tüm beyne yayılarak tonik-klonik nöbete dönüşür. Bu durum sekonder jeneralizasyon olarak bilinmektedir.
    Sıklıkla insanlar basit kısmi nöbeti bir aura olarak hissedeceklerdir. Bazen epileptik uyarının yayılması çok hızlı olabilir, hızla tonik-klonik nöbete dönüşebilir. Bu durum, gerekli tetkikler yapılarak uyarının ilk kaynaklandığı nokta belirlenene dek tanıda ve tedavide güçlüklere yol açabilir.
    ]

     

     

    İSTERİ (DUYU BOZUKLUĞU) NÖBETİ

    ·     Genellikle kalabalık önünde meydana gelir

    ·     Genellikle kişilerarası yaşanan stres sonrası ortaya çıkar

    ·     Hareketleri asimetriktir ya da amaçlıdır

    ·     Düşmez, başını çarpmaz, dilini ısırmaz

    ·     Nadiren inkontinans görülür

    ·     Nöbeti esnasında söylenilen ya da yapılan şeyleri hatırlar

     

    DEĞERLENDİRME

    Nöbetin süresi, nöbet anı ve nöbet sonrası olmak üzere üç başlıkta değerlendirme yapılır. Nöbetin başlayış şekli her zaman ki gibi mi? Başlama öncesi herhangi bir şey(baş ağrısı, aura,yaralanma, görme bozukluğu vs) olmuş mu?

     

    · Olayın Hemen Öncesinin Öyküsü

    § Kafa ya da beyin yaralanması

    § Baş ağrısı/Boyun ağrısı

    § Hamilelik

    § Beyin tümörü

    § Herhangi bir hastalık ya da bulaşıcı hastalık

    § SVO bulguları

    § Vücuda alınmış olabilecek zehirler

    · Kişinin hastalıkları var mı (geçmiş öyküsü) ?

    § Diabetes Mellitus

    § Nöbet geçirme

    § Tümör

    § SVO

    § İlaç kullanma

    § Uyuşturucu niteliğinde ilaç kullanma

    § Alkol bağımlılığı

     

    · Baştan Ayağa Muayene

    § Yaralanma belirtisi

    § Alkol uyuşturucu bağımlılığı

    § Döküntü, ense sertliği

    § Hamilelik

    § SVO bulgular

    § İdrar ya da dışkı kaçırma (Incontinence)

     

    NÖBETLERDE ACİL BAKIM

    · Hasta nöbet geçiriyorsa;

    § Nöbet geçiren hastayı bağlamayın

    § Ağzına HİÇBİR ŞEY koymayın

    § Mümkünse, geri dönüşsüz maske ile oksijen verin

    § Mümkünse, EKG yi değerlendirin

    § Damar yolu açın, geniş çaplı iğne ile %0.9 NaCl başlayın

    §  Sıvıyı takmadan önce kan şekerini değerlendirin

    · Hasta halen nöbet geçiriyorsa;

    § Hipoglisemiye bağlıysa: İLKÖNCE damar yolu aç! % 50 Dekstrozdan 12.5 - 25 gram damar yolundan bir defada (ve en az 3 dakikada) ver

    § Thiamine 100 mg damar yolundan bir defada ve oldukça yavaş ver

    § Diazepam, damar yolundan oldukça yavaş, nöbet durana ya da dozu 10 mg olana kadar verilir; genellikle 2.5 mg lık dozla başlanır ve gerektikçe aynı dozda tekrarlanır.

    § Phenobarbital, dakikada 100 mg gidecek şekilde damar yolundan verilir; toplam dozu 390 mg olana ya da nöbet durana kadar tekrarlanır

    § Intubasyon

    Nöbet geçirmekte olan hastanın acil bakımında halihazırda kullanılan destek tedavisi ilaçları: Diazepam, Lorazepam, Phenobarbital; “yeni” bir tedavi: Phosphenytoin.

    Diğer tedavi edici ilaçlar: Glukoz, MgSO4 , Paraldehyde; Dilantin (phenytoin), dozu: 18mg/kg dakikada 25 mg gidecek şekilde verilir

    ***Thiamine,Nalokson ve % 50 Dekstroz ile ilgili ayrıntılı bilgi için "Acil İlaçlar" böülümüne bakınız.***

    · Nöbet(kasılma) durduktan sonra yapılacaklar:

    § Soluk yolunu aç, gerekiyorsa temizle, açık kalmasını sağla

    § Geri dönüşsüz maske ile yüksek yoğunlukta O2 ver

    § Gerekiyorsa solutarak solunumunu destekle

    § Hastanın başını koruyarak hastayı yan yatır

    § ABCD değerlerini tekrar değerlendir

    § Kan şekerini değerlendir

    § Baştan ayağa muayene et ve hastalık öyküsünü al

    ·     Nöbete bağlı ölümlerin nedeni genellikle oksijensizliktir (anoksidir)

     

    HANGİ HALLERDE MUTLAKA HASTANEYE NAKLEDİLMELİDİR?

    ·     Kişi ilk kez nöbet geçiriyorsa

    ·     Hasta tıbbi kontrol altında değilse, ilaçlarını almamışsa

    ·     Geçirilen nöbet öncekilerden farklı ise

    ·     Yaralanmışsa

    ·     Nöbet geçiren hamileyse

    ·     Nöbetler aralıksız tekrarlıyorsa (Status epilepticus)

    ·     Nöbetle beraber vücut ısısı yükselmişse

    § Her zaman olmasa da ateşe bağlı nöbet genellikle çocuklarda görülür

    § İnfeksiyon saptanmış ve tedavi başlanmış mı?

    Başa Dön

     

    KOMAYA (YA DA BİLİNÇ DÜZEYİ DEĞİŞİKLİĞİNE) SEBEP OLABİLECEK SORUNLAR

    (AEİOU ve TİPSS kısaltmasının kullanılması)

     

    İNSÜLİN

    Kişiyi komaya sokan neden Hipoglisemi, Hiperglisemi (Diyabetik Keto Asidoz) olabilir mi?

    Değerlendirme

    ·     Kişinin üzerinde “Diyabetik” olduğunu belirten kolye, künye, kart var mı araştırın

    ·     Diyabetik tedavi aldığını gösterir herhangi bir bilgi var mı?

    ·     Nefesinde meyvemsi bir koku var mı?

    ·     Çok sayıda cilt altı iğne izleri var mı?

    ·     Kan şekeri seviyesine bakın

    ·     (Daha fazla bilgi için salgı bezleri [endokrin] konusuna göz atın)

     

    Acil Bakım

    · Hipoglisemi ise;

    § ABC ler değerlendirilir ve devamlılığı sağlanır; gerektiği şekilde oksijen verilir, damar yolu açılır, EKG değerlendirilir

    § % 50 Dekstrozdan (erişkinlere) 12.5 - 25 gram damar yolundan bir kerede yavaşça zerk edilir(en az 3 dakikada)

    § Thiamine 100 mg yine damar yolundan oldukça yavaş zerk edilir

    § % 25 Dekstrozdan (çocuklara) 0.5 - 1 gram (2-4 cc/kg)  damar yolundan bir kerede yavaşça zerk edilir(en az 3 dakikada)

    § Bilinci açık ve kendi yiyebilecek durumdaysa karbonhidrat içeren yiyecekler verilir

    § Hipoglisemiyi ortaya çıkaran nedeni araştır

    § Acilen naklet

     

    · DKA ise;

    § ABC ler değerlendirilir ve devamlılığı sağlanır; gerektiği şekilde oksijen verilir, damar yolu açılır, EKG değerlendirilir

    § Gerekiyorsa solutun/intübe edilir

    § Şok  bulguları varsa sıvı verin, hızlı bir şekilde 250 cc verin ve ardı sıra hastanın durumunu değerlendirin

    § Hastaneye nakledilir, çünkü hastanede insülin düzeyini düzeltecek te4davi başlanır

    § Neden olan sorun tanımlanabilir

     

    ALKOL

    Kişiyi komaya sokan neden alkol olabilir mi? “Ölümüne sarhoş” dediğimiz durmlarla, yüksek dozda karışık alkol almak ta bilinç kaybına(komaya) neden olabilir. Burada unutulmaması ve üstünde önemle durulması gereken konu alkollü kişide aynı zamanda  

    ·     Kafa yaralanması olabileceği

    ·     Hipoglisemi gelişmiş olabileceğidir. Bunların atlanmaması gerekir.

     

    Acil Bakım

    ·     ABC ler değerlendirilir

    ·     Gerekiyorsa soluk yolu temizlenir ve ihtiyacı varsa solutulur

    ·     Oksijen verilir

    ·     Damar yolu açılır

    ·     Bilinç kaybının alkol dışında bir nedeni olabilir mi araştırılır

    ·     EKG si değerlendirilir

    ·     Kan şekeri düzeyi ölçülür

    ·     Etil alkol ya da karıştırılmış yüksek doz alkol zehirlenmesi olup olmadığı araştırılır

    ·     Baştan ayağa muayene edilir

    ·     Tedavi edilmesi gereken başka sorunları varsa acil bakım verilerek hastaneye nakledilir.

     

    YÜKSEK DOZ / ZEHİRLENME

    Bilinç kaybına/komaya neden olabilecek yüksek doz/ zehirlenme nedenleri

    § Alkol: Ethanol/Methanol

    § Narkotikler

    § Sedatifler-hipnotikler

    § Çözücülerin solunması

    § Uyarıcılar (Stimulants)

    Değerlendirme

    ·     Vücudunda iğne izleri var mı?

    ·     Gözbebeklerinin tepkisi nasıl?

    ·     Solunum hızı yavaş mı?

    ·     Eşlik eden hipotansiyon var mı?

    ·     Davranışları garip mi?

    ·     Solunumun da koku var mı?

    ·     Dudak mukozasında renk değişikliği, kusmuk var mı?

    ·     Geçmişte uyuşturucu kullanma ya da zehirlenme öyküsü var mı?

     

    ÜREMİ / METABOLİK SORUNLAR

    Kişiyi komaya/bilinç kaybına sokabilecek metabolik sorunlar:

    ·     Üremi / Böbrek Yetmezliği

    ·     Hipertiroidizm

    ·     Hipotiroidizm

    ·     Addisonian Nöbeti

    ·     Hepatik Koma / Ensefalopati

    Değerlendirme

    ·     Hastalığı ile ilgili herhangi bir kimlik, kolye ya da künyesi var mı?

    ·     Hastanın kullandığı ilaçlar var mı?

    ·     Baştan ayağa muayene bulguları neler?

    Bu hastalarda baştan ayağa muayene ile şimdiki ve geçmiş hastalık öyküsü çok önemlidir.  

     

    YARALANMA /TRAVMA

    Oluşturdukları hipovolemi ve hipoksi ile kişide komaya/bilinç kaybına neden olan yaralanmalar:

    ·     Beyin sarsıntısı (Concussion)

    ·     Beyin hasarı (Cerebral contusion)

    ·     Kafa içi kanama (Intracranial hematoma)

    ·     Hipovolemi

    ·     Hipoksi

    Değerlendirme

    ·     Baştan ayağa muayene bulguları?

    ·     Kafa yaralanması ile ilgili bulgular?

    ·     Şimdi ya da geçmişte kafa yaralanması olmuş mu?

     

    Acil Bakım

    ·     ABC leri değerlendirin

    ·     Gerekiyorsa omurganın hareketini sınırlandırın

    ·     Soluk yolunu açın ve açık kalmasını sağlayın

    ·     Gerekiyorsa solutun

    ·     İhtiyacı kadar oksijen verin

    ·     Damar yolu açın ve %0.9 NaCl başlayın; sistolik kan basıncı 90 mm Hg olacak şekilde ayarlayın

    ·     Diğer sorunları araştırın: EKG, Kan şekeri

    ·     Travma merkezine nakledin

     

    BULAŞICI HASTALIK / YÜKSEK ATEŞ

    Genellikle yüksek ateş oluşturarak ya da beyin hücrelerini etkileyerek bilinç kaybına yol açabilecek bulaşıcı hastalıklar:

    ·     Menenjit

    ·     Ensefalit

    ·     Beyin iltihabı

    ·     Sepsis

    ·     Yüksek ateş

    Değerlendirme esnasında aşağıdaki sorulara alınacak cevaplar tanı koymada ve tedaviyi belirlemede önemlidir:

    ·     Baş ağrısı?

    ·     Yüksek ateş?

    ·     Boğaz ağrısı?

    ·     Ense sertliği?

    ·     Döküntü?

    ·     Sistemik bir infeksiyonun bulguları?

     

    Acil Bakım

    ·     Bulaşıcı hastalıklardan korunma önlemlerine uyulur

    ·     ABC ler değerlendirilir

    ·     Gerekiyorsa soluk yolu açılır ve solutulur

    ·     Oksijen verilir

    ·     Damar yolu açılır

    Durumuna göre

    ·     Yükse ateş  için doktora danışılarak acetaminophen

    ·     Sıvı kaybı için serum/rehidratasyon verilir

     

    PSİKOLOJİK

    Komaya/bilinç kaybına neden olabilecek psikolojik sorunlar:

    ·     İsterik taklit

    ·     Katatoni

    § psikomotor rahatsızlık olarak adlandırılan vücudun kasılması, negativizm veya çevreye karşı tepkisiz kalma(stupor)

    § Şizofreni, ruhsal bozukluk ya da organik zihinsel bozukluklarda görülebilir

    Değerlendirme

    ·     Koşulları değerlendirin

    ·     Bu duruma neden olan sorun nedir?

    ·     Önceki davranışlarını değerlendirin

    ·     Geçmişte benzer krizler  olmuş mu? 

    ·     Kullandığı ilaçlar ve hastalık öyküsü?

     

    GENEL OLARAK BİLİNÇ KAYBININ DEĞERLENDİRİLMESİ

    ·     Bilinç kaybına neden olan herhangi bir sorun var mı(olmuş mu)?

    ·     Bilinç kaybı nasıl ilerleme göstermiş (birden bire, gittikçe bozularak vs)?

    ·     Daha önce benzeri bir durum olmuş mu? Oldu ise ikiside aynı mı yoksa önceki ile arasında fark var mı?

    ·     Bilinç Düzeyi nasıl?

    § Önce AVPU değerlendirilip, bulgular saati ve dakikası ile yazılır

    § GKS (daha sonra yapılabilir)

    ·     Soluk yolu tıkanması veya olasılığı var mı? 

    ·     Solunum gücü? Solunum sayısı ve derinliği yeterli mi?

    § Kafa içi basınç artması sonucu oluşan solunum yetmezliği var mı? (düzensiz solunum gibi)

    ·     Dolaşım sorunları var mı? Şok, hipotansiyon, hipertansiyon, hipovolemi gibi

    ·     Sinir sistemi değerlendirilmesi (hareket ve duyu algılama durumu)

    § Vücudun duruş şekli? Kasların gerginliği?

    § Gözbebeklerinin ışığa tepkisi?

    § Gözlerin hareketleri?

    § Gözbebeklerinin eşitliği?

    ·     Hastalık Öyküsü: geçmişteki, son günlerdeki ve şimdiki

     

    ACİL BAKIM

    Amaç:

    ·     Hipoksi önlenmelidir; soluk yolunun açıklığı sürdürülerek ve solunum desteklenerek

    ·     Dolaşımın düzeni  sağlanmalı; hipotansiyon ve şok oluşması engellenmelidir

    ·     Beynin daha fazla zarar görmesi engellenmelidir

    ·     Soruna yol açan nedenler(AEİOUTİPS) varsa düzeltin

    ·     Oluşabilecek zararlardan koruyun ki, ikinci bir beyin hasarı oluşmasın

    Başa Dön  

     

    SİNİR SİSTEMİ İLE İLGİLİ DİĞER SORUNLAR

     

    BAŞ AĞRISI

    Çok sık karşılaşılan bir yakınmadır. Birçok insanda sıkça görülür. Baş ağrılarının aşağı yukarı 1/3 ü migren tarzındadır. Baş ağrısı bazen ciddi bir sorunun habercisi olabilir.

    Baş ağrılarının özellikleri

    ·     Birden bire ortaya çıkabilir, sürekli devam edebilir, tekrarlayabilir

    ·     Baş ağrısı yaygın olabileceği gibi başın sadece bir kısmında da olabilir

    ·     Ağrı hafif, orta ve şiddetli olabilir

    ·     Nedeni çoğu kez saptanamayabilir

     

    DAMARLARA BAĞLI SORUNLARDAN KAYNAKLANAN BAŞ AĞRILARI

    MİGRENLER

    ·     Dakikalar, saatler ya da günlerce sürebilir

    ·     Genellikle çok yoğun ve zonklayıcı bir ağrıdır

    ·     Kişide ışığa hassasiyet oluşur

    ·     Genellikle tek taraflıdır

    ·     Her zaman olmasa da aura sonrası ortaya çıkar

    ·     Kadınlarda daha sık görülür

     

    YIĞILMA-KÜME-SALKIM-CLUSTER DENİLEN BAŞ AĞRILARI

    ·     Baş ağrıları dizisi

    ·     Birkaç dakika ile birkaç saat sürebilir

    ·     Birden bire ortaya çıkar, yoğun bir ağrıdır

    ·     Genellikle tek taraflıdır

    ·     Çoğu kez burun tıkanıklığı, burun akıntısı ya da ağrının olduğu taraftaki gözde yaşarma ağrıya eşlik eder

    ·     Erkeklerde daha sık görülür

     

    GERİLİM/ TANSİYON BAŞ AĞRISI

    ·     En sık rastlanılan baş ağrısıdır

    ·     Düzenli oluşur

    ·     Genellikle sabah başlar ve gün boyu devam edebilir

    ·     Künt bir ağrıdır

    ·     Boyunda ve/veya başta basınç hissi vardır

     

    ORGANİK (ORGANA BAĞLI) BAŞ AĞRISI

    ·     Nadiren görülür

    ·     Vücuttaki herhangi bir hastalık ya da yaralanmaya bağlı ortaya çıkar: Tümör, bulaşıcı hastalık, infeksiyon, menenjit, hipoglisemi vs.

     

    CİDDİ SORUNLARA BAĞLI  BAŞ AĞRILARI

    Yakınmalar genellikle; “bugüne kadar yaşadığım en kötü baş ağrısı”, “tam burada bir şeyler yırtılıyor” şeklindedir.

    ·     Ağrı ensede, kafa tabanında yerleşikse subaraknoid kanama, kafa içi kanama olasılığı vardır

     

    URLARA BAĞLI  BAŞ AĞRILARI

    Urlara bağlı baş ağrılarına daha az rastlanır. Tetikleyicileri: kalıtım, radyasyona maruz kalmak, tütün içmek, mesleki nedenlerle zehirlere maruz kalmak, ilaçlar/uyuşturucular/zehirler, diyet olabilir.

    Patofizyolojisi: Genellikle başka yerdeki kanserin (kötü huylu / habis ur) yayılması(metastazı) ile ortaya çıkar

    Değerlendirme: Nörolojik muayeneye odaklanılmalıdır, tanı koymaktan ziyade, ayırıcı tanıları elemek önemlidir

    Başa Dön

     

    KASLARDA  ZAFİYET/YOZLAŞMA (MUSCULAR DYSTROPHY)

    Kalıtsal bozukluktur, kas liflerinin yapısında zafiyet vardır(distrofi). Önce kalça ve bacak kaslarında başlar, daha sonra pektoral ve üst kol kaslarına yayılır, ilerleyicidir ve erken yaşlarda(genç ergenlikte) ölüme neden olur.

    Çeşitleri: Duchenne, Fascioscapulohumeral, Limb Girdle, Myotonic

    ·  Duchenne dystrophy

    § Daha ziyade çocuk yaşlarda ortaya çıkan kas yozlaşmasıdır

    § Genellikle 6 yaşlarda başlar

    § Karşılıklı kaslarda zayıflık başlar

     

    MULTİPLE SKLEROZ (MS)

    MSS nin myelinizasyon bozukluğu sonucu ortaya çıkar, vücudun savunma hücreleri sinir hücresinin uzantısı olan aksonu saran myelin kılıfını tahrip eder. Sonucunda beyin ve omurilikte sertleşen (sklerotik) yamalar/kısımlar oluşur. Öncelikle genç erişkinlerde görülür

     

    HASTALIĞA ÖZGÜ BELİRTİ VE BULGULAR:

    ·     Görme kaybı, çift görme

    ·     Kaslarda zayıflık, his kaybı

    ·     Bulguların alevlenme ve hafifleme dönemleri olur

    ·     Göz dönmesi (nistagmus)

    Nistagmus:Göz küresinin herhangi bir yönde istem dışı devamlı titreme hareketi göstermesi

     

    PARKİNSON

    Dopamin eksikliğine bağlı bazal gangliyonlardaki yozlaşmış (dejeneratif) değişiklikler sonucu oluşur.

    ·     Düzenli kas kasılmaları(titremeler), hareketlerde sertlik, düşkün gibi duruş özelliklerindendir

    ·     Genellikle 40 yaşından sonra görülür

    ·     60 yaş sonrasında ise sinir sisteminde kayıplar görülür

     

    MERKEZİ AĞRI SENDROMU(TRİGEMİNAL NEVRALJİ, CENTRAL PAIN SYNDROME)

    Trigeminal Nevralji (TGN) olarak da bilinir. Trigeminal sinirin bir veya birden fazla dalının etkilenmesiyle oluşur. Genellikle ağız içinde trigger(tetikleyen) noktalarına dokunulduğunda ortaya çıkar. Nedenleri:

    ·     Tümör

    ·     Bazı ilaçlar (phenothiazines) olabilir.

    TG nevralji, 5.kraniyal sinirin duyusal dallarının etkili olduğu yüz bölgesinde; bıçak saplanır tarzda, tekrarlayan yüz ağrıları ile kendini gösteren bir ağrı sendromudur.

    Nevraljiler primer ve sekonder olarak gruplandırılabilir:

    Primer nevraljilerin neden belli değilken, sekonder nevraljilerin nedeni bellidir, çoğunda kök giriş bölgesinde bası olduğu görülür.

     

    BELL’S PALSY (BELL PARALİZİSİ - YÜZ FELCİ)

    Yüz kaslarında genellikle tek taraflı his kaybı ya da felç kaybı vardır. 7.kafa(yüz) sinirinin (cranial nerve) görevini yapamaması sonucu ortaya çıkar. Nedenleri

    ·     Genellikle viral infeksiyon

    ·     Yaralanma 

    ·     Herpes simpleks

    ·     Lyme hastalığı

    ·     Bilinemeyen/açıklanamayan

    Başa Dön

     

    AMYOTROPHİC LATERAL SCLEROSİS (ALS)

    ALS nin anlamı: omurilikte kasları besleyen yan (lateral) taraftaki sinirlerin zarar görmesi sonucu kasların beslenememesi ve katılaşmasıdır. Hastalık ABD'de Lou Gehrig hastalığı olarak biliniyor. Bazı Avrupa ülkelerinde MNH yani motor sinir hastalığı ya da Charcot hastalığı olarak da bilinir. Aslında MNH, ALS'nin de içinde olduğu hastalık grubunun genel adıdır. Charcot ise hastalığı ilk tanımlayan hekimdir. Uluslararası isim olarak genellikle ALS/MNH veya İngilizce metinlerde ALS/MND geçmektedir.
    ALS yani amiyotrofik lateral skleroz, ilerleyici bir sinir sistemi hastalığıdır. Hastalık alt ve üst motor(hareket) sinirleri etkiler. Motor sinirler beyinden omuriliğe, oradan kaslara giderek hareketlerimizi düzenler. Bu hastalıkta zarar gören motor sinirleri kas hareketlerine engel olur. Hastalığın ileri evrelerinde felç gelişir. Buna karşılık genellikle akli yetenekler etkilenmez.

    Hastalığın nedeni tam olarak bilinmiyor. Araştırmacılar sinirlerin bağlantı yerlerinde glutamat denen bir nörotransmitterin aşırı miktarda bulunduğunu, bunun normal iletiyi engellediğini buldu. Bu fazlalığın nedeni ise henüz bilinemiyor. Tarım ilaçları gibi bazı çevresel etkenlerin hastalığı tetiklediğinden şüpheleniliyorsa da kesin bir bilgi yok henüz.

    Hastalığın Seyri: Hastalığın başlangıç belirtileri çok hafif olduğundan çoğu kez farkedilmeyebilir. Özellikle kol ve bacaklarda olmak üzere, kas güçsüzlüğü ile başlar. Konuşma, çiğneme ve nefes alma etkilenir. Yutma eylemi bozulunca, ağızda tükürük birikir dolayısıyla konuşma zorlaşır.
    Kaslar sinirler tarafından uyarılmadığından yapısı bozulur ve iş görmez hale gelir. Kol ve bacaklar incelir. Özellikle el ve ayak kaslarında seyirme ve kramplar olabilir. Kişi kol ve bacaklarını iyi kullanamaz. Kontrol edilemeyen ağlama ve gülmeler olabilir.
    Başlangıç belirtileri her hastada aynı olmaz. Kimi hasta halının saçaklarına takılmaya, tökezlemeye başlar; kimi hasta eşyaları kaldırmakta zorlanır, kimisi de konuşurken kelimeleri yuvarladığını fark eder.
    Kas zafiyeti önce bir kas grubundan başlar, yavaş yavaş diğer kas gruplarına yayılır. Kaslardaki iş görememenin derecesi ve hastalığın ilerleyişi hastadan hastaya değişir. Solunum kaslarının giderek daha fazla etkilenmesi ve buna bağlı solunum güçlüğü hastalıkta gelinen son aşama olur.
    Hastalıkta genel olarak duyular, idrar ve barsak işlevleri, cinsel işlevler etkilenmez. Kalp kası zarar görmez. Göz kasları çoğu kez en son etkilenen kas olur, kimi zaman da hiç etkilenmez. Kişinin zihinsel yetenekleri normaldir.
    Hastalığın nedeni bilinmediğinden nedene yönelik tedavi edilemiyor. Üst motor sinirlerin yani beynin motor korteksinin hasarı sonucu kas spastisitesi ve katılık oluşur. Beyin sapı ve omurilikte bulunan alt motor sinirlerin hasarı ise kas güçsüzlüğü, kas erimesi (atrofi) ve kas seyirmelerine(fasikülasyona) neden olur. ALS genellikle hem üst hem de alt motor sinirleri tutar. Fransız nörolog Charcot ilk kez 1874 yılında hastalığın özelliklerini tanımlamış, omurilik ve kas belirtilerine dayanarak ALS ismini vermişti.
    Hastalık her kesimden insanda görülebilmesine karşın, erkeklerde ve yaşlılarda daha fazla rastlanır. Ortalama başlangıç yaşı 55 olsa da, son zamanlarda daha genç kişilerde de teşhis edilmektedir. ALS 12 yaşında da, 98 yaşında da görülebilir. Toplumda rastlanma sıklığı olarak 100.000 kişide 0.5-2.4 sayısı veriliyor. Belli bir nüfusa bakıldığında ise yüz bin kişiden on birinin hasta olduğu görülür.
    ALS bulaşıcı bir hastalık değildir. Ama bazı kişilerde kalıtsal özellik gösterebilir. Tüm ALS hastalarının yaklaşık %10'u kalıtsaldır. Bu duruma ailevi ALS deniyor. Kalıtımla ilgisi olmayan tipe ise sporadik ALS denir. Ailevi tipte anne veya baba ALS olduğunda doğan her iki çocuktan birinde hastalık olabilir.
    Hastalığın Teşhisi: ALS nöroloji denen sinir hastalıkları uzmanlığını ilgilendiren bir hastalıktır. Hastalık pek çok kas ve sinir hastalığı ile karışabildiği için teşhisi uzun zaman alabilir. Teşhiste manyetik rezonans görüntüleme ve elektromiyogram denen yöntemlerden, kastan parça alınarak değerlendirilmesinden ve kanın incelenmesinden yararlanılabilir. Elektromiyogram kasın etkinliğinin normal olup olmadığını gösteren bir testtir. En iyi tanınan ALS hastası Astrofizikçi Stephen Hawking ‘tir; hastalığının tanısı 1963 yılında konulmuştur.

    [ALS ile ilgili bilgilerin alındığı site: http://www.als.org.tr/als.asp , aralık 2006]

     

    SPİNA BİFİDA

    Cenin (embriyon)döneminde, omurga oluşurken, kemiklerin gelişimlerini tamamlayamamaları sonucunda omurgada bir boşluk veya açıklık kalmasıdır. Omurilik etkilenir ve dışarı doğru balonlaşabilir. Değişik görünümlere neden olabilirler. Çocuğun acilen ameliyat edilmesi gerekir. Lateks alerjisi olasılığı fazladır

    [Spina bifida konusunda daha fazla bilgi edinmek isterseniz bakınız: http://med.ege.edu.tr/spina/ ]

     

    ÇOCUK FELCİ (POLİOMYELİT)

    Omurilikteki gri maddenin, Poliomyelit virusu ile iltihaplanması sonucu oluşur. Virus kana oradan da sinir sistemine girerek hastalığı oluşturur. Bacaklarda felce neden olur. Polio aşısı ile engellenebilen bir hastalıktır.

    Başa Dön

     

    KAFA İÇİ BASINCI (KİB)

    Kafa içi basınç artması sendromu (KİBAS) pek çok nörolojik ve nöroşirürjikal hastalığın gelişiminde  bir son ortak yol olarak ortaya çıkar. Nadiren spontan iyileşmeler olursa da genelde ilerleyici bir tablodur. KİBAS’a  yol açan hastalık ve/veya KİBAS’ın kendisi tedavi edilmezse hastanın ölümüne yol açabilir. Bir sendrom olarak KİBAS’ı ele almadan önce kafa içi basıncı (KİB; intrakranyal basınç-İKB) artışıyla ilgili temel fizyolojik ve fizyopatolojik mekanizmaların anlaşılması gerekir.

     

    Normal kafa içi basıncı

    KİB, epidural veya subdural mesafeden ya da lateral ventriküldeki beyin omurilik sıvısından (BOS) ölçülen basınçtır. Normal koşullarda hasta yan yatar ve başı lomber bölgeyle aynı hizadadır. Ölçülen basınç mmHg, mmH20 veya kPa birimleriyle ifade edilir; 10 mmHg = 136 mmH2O = 1.3 kPa’ dır. Erişkinlerde normal KİB 0-15 mmHg, kafatası sütürleri henüz kapanmamış bebeklerde ise 0-5mmHg dır.

     

    Monro-Kellie Doktrini

    1783 yılında Edinburgh’lu anatomist Alexander Monro tarafından ortaya atılan ve sonrasında 1825 yılında patolog George Kellie tarafından geliştirilen doktrine göre beyin, BOS ve kan hacimlerinin toplamı kafatasının içinde sabit bir toplam hacim oluşturur. Bunlardan birindeki artış, diğerlerinde eşit azalma ile dengelenir. H hacim olarak kabul edildiğinde bu eşitlik: [ HBeyin + HBOS + HKan = Sabit]

    Monro-Kellie doktrinini tanımlar. Bu eşitlikte yaklaşık 1400 cc lik bir hacimle beyin toplam hacmin % 80 ini oluştururken, yaklaşık 150 ml ile kalan % 20 lik hacmi BOS ve kan eşit olarak paylaşırlar. Bu eşitliğe kafa içinde gelişen bir kitleyi (örneğin hematom ya da tümör) eklediğimizde Monro-Kellie doktrini şu şekilde ifade edilir: HBeyin + HBOS + HKan + HKitle = Sabit

    Sıvıların hacim-basınç ilişkilerini belirleyen fizik yasalarına göre; esnek olmayan bu kafatası boşluğunda bulunan hacimlerden birinde artış olduğunda önce BOS ve kan hacminde azalma olur. Hacim artışı devam ettiğinde ve daha fazla uzaklaştırılabilecek kan ya da BOS hacmi kalmadığında KİB da bir artış olur. Biraz daha açarsak: kafatası içindeki boşluğun % 80 ini beyin, kalanını da eşit olarak kan ve BOS dolduruyordu. Yer kaplayan bir kitle oluştuğunda önce ventrikül ve sisternalardaki BOS omurilikteki boşluğa doğru yer değiştirir, ardından kan dışarı itilir. Bu durum gelişen kitleye yer kazandırır ve kafa içi basınç artışı tamponlanır. Kitle büyümeye devam ettiğinde yer değiştirebilecek hacim kalmaz ve KİB artar. Bu noktadan sonra küçük hacim artışları (dH), giderek artan oranlarda (dB) basınç artışına neden olur.

     

    BOS

    BOS nın başlıca üretim yeri lateral, III. ve IV. Ventriküllerdeki koroid pleksustur (%70-80). BOS  üretimi yaklaşık dakikada 0.35 ml, günde toplam 500ml dir. Ciddi KİB yükselmelerinde yüksek miktarda BOS un vasküler sisteme akıtılması, beynin yükselen KİB a karşı ana korunma mekanizmalarından biridir, BOS üretiminde de yaklaşık %20-30 civarında bir azalma meydana gelebilir.

     

    BEYİN ÖDEMİ

    Beyin Ödemi, beyindeki su miktarının artışına bağlı olarak beyin hacminde meydana gelen artış olarak tanımlanabilir. Beynin su oranı normalde gri madde için % 80, ak madde için % 68 dir. Değişik beyin ödemi tipleri tanımlanmıştır. Ancak çeşitli beyin ödemlerinde ortak nokta kan damarlarından beyne artan oranlarda sıvı geçişidir. Starling yasasına göre:

    [Kapiller hidrostatik basınç + Doku kolloid osmotik basıncı = Doku hidrostatik basıncı +  Plazma kolloid osmotik basıncı]

    Dolayısıyla, beyne sıvı geçişinin nedeni, bu dengeyi bozan: damar içi hidrostatik basıncın artması, damar duvarındaki endotel tabakasında oluşan hasar ve plazma kolloid onkotik basıncının azalması olabilir.

    [Kaynak: KAFA İÇİ BASINÇ ARTMASI SENDROMU, Talat KIRIŞ, Doç Dr., İÜ İstanbul Tıp Fakültesi, Nöroşirurji Anabilim Dalı

    http://www.itfnoroloji.org/kibas/kibas.htm, aralık 2006]

    Başa Dön  

     

    Kaynaklar: (erişim tarihi aralık 2006;yukarıda belirtilen kaynakların dışında yararlanılanlar)

    Geri Dön