• Giriş
  • Karnın Anatomisi
  • Ağrı Çeşitleri
  • Sık Karşılaşılan Tıbbi Sorunlar
  • Akut Batın
  • Kanamasız Karın Acilleri
  • Kanamalı Karın acilleri
  • Öyküyü İngilizce Sor
  •  

     

    KARIN AĞRILI HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ

     

    GİRİŞ

     

    İLK  DEĞERLENDİRME :

    Tüm vakalarda  olduğu gibi AVPU ve ABC değerlendirilir. Sonra karın ağrılı hastaya özgü değerlendirmeye geçilir :

    1. Ağrı (PQRST)

    2. SAMPLE [HİKAYE ; H: hastalıkları(P), İ: ilaçları(M), K: çağrıya neden olan kaza veya hastalık (E), A: Alerjileri, Alışkanlıkları (A), Y: yediği/içtiği(L),  E: Emareler/belirti/bulgular (S)]

    3. Kanama 

    4. Bulantı-kusma

    5. Halsizlik, deri rengi

    6. Barsak alışkanlıkları

    7. Üriner bulgular

    8. Ateş,üşüme (titreme)

    9. Kardiyo - pulmoner semptomlar  

    1-  P Ağrıyı artıran azaltan etkenler var mı?

             > Ağrıyı azaltmak üzere hasta pozisyon arayışında mı?

         Q Nasıl bir ağrı : batıcı, yırtılır gibi, kramp girmiş gibi, yangılı, sancılı, sinsi (künt) ?

    NOT: Ağrıyı hastanın tanımladığı şekilde rapora yazın ; bıçak saplanır veya iğne batar gibi vs

         R Ağrı yaygın mı / lokalize mi ?

             > Yansıyor mu / yayılıyor mu ?

         S Hafif mi, dayanılacak gibi mi, dayanılamayacak kadar şiddetli mi ? 

    NOT : 65-70 yaşlarında ağrı eşiği daha yüksek olduğundan yanılmayın ! Hafif bir ağrı ciddi bir sorunun habercisi olabilir.

          T Ne zaman başladı

             > Aniden mi başladı, giderek artan bir ağrı mı?

             > Sürekli mi, sabit mi, aralıklarla mı geliyor,  kramp tarzında mı?

             > Ağrı ile birlikte bayılma, bulantı, kusma vb görülüyor mu?

     

    2-   HŞimdikinin benzeri yakınmaları daha önce olmuş mu ? Evetse sonuç ne olmuş?

              Kalp hastalıkları, KOAH, hipertansiyon, diyabet, karaciğer hastalıkları, ülserler, idrar yolu enfeksiyonları,

                 batın ameliyatı, geçirilmiş aorta abdominalis anevrizması gibi yakınmaları var mı ?

          İ → Abdominal yakınmaları için kullandığı ilaç/lar  var mı?

         Başka nedenlerden dolayı sürekli veya geçici olarak kullandığı ilaçlar var mı ( aspirin, gripin, doğum kontrol hapı gibi)

          KAmbulansı çağırmaya neden olan yakınma nedir, nasıl başlamış?

          AAlerjileri var mı, sigara – içki alışkanlığı var mı?

          YEn son  ne zaman, ne yemiş / içmiş, ne kadar yemiş / içmiş (iştahı nasıl) ?

          EBelirti ve bulgular – vaka hazırlarken ilk muayenedeki veriler olduğundan “S” yi yazmaya gerek yok. 

     

    3-   Kanama var mı > ağızdan ( balgamda mı, köpüklü mü, kahve telvesi gibi mi ?), rektumdan (taze kanlı, zift

                                         gibi siyah ve parlak?) vajen, idrar yolu ? 

                                      > kanama sızıntı şeklinde, hafif, aşırı miktarda ?

                                      > kanamanın rengi parlak kırmızı mı, koyu mu ?

    4-    Bulantı – kusma > Ne zamandan beri var ?                               

                                        > Ağrı ile bağlantılı mı ?

                                        > Kusmuğun rengi, miktarı, özelliği, kokusu ?

                                        > Dehidratasyon var mı?

    5-   Deri rengi > Sklera ve deride sarılık var mı ? Ne zamandan beri var ?

           Halsizlik   > Ne zamandan beri var ? 

     

    6-   Barsak alışkanlıkları > Herhangi bir değişiklik, kabızlık, ishal var mı?

     

    7-   Ateş / üşüme / titreme > Enfeksiyon durumunda ortaya çıkar

     

    8-   Üriner bulgular > Dizüri (yangılı idrar), hematüri, poliüri, pollaküri, anüri  var mı?  

                                           

    9-   Kardiyopulmoner semptomlar >  Çocuklarda Pnömoni karın ağrısına neden olabilir

                                                     >  Myokard infarktüsü karın ağrısına ve kusmaya neden  olabilir. Öncelikle bunların olmadığı saptanmalıdır.

     

    İKİNCİ  MUAYENE :

     

    1-  BAK > Karında şişlik, çökme, ameliyat izi, (travmada CLAP bulguları)

     

    2-  DİNLE > Barsak seslerini. Ortam sessizse ve hastanın durumu acilen nakletmeyi gerektirecek kadar kötü değilse dinlenir. Barsak seslerinin alanda dinlenmesi acil bakım açısından bize bir fayda sağlamayacağından vakit kaybetmeye değmez. Ancak hastanın durumu ve ortam uygunsa hastane tedavisinde değerli bir bilgi olabilir. Göbeğin hemen altından steteskopla dinlenir. Dakikada 5 – 10 kez çağıldayan ses olarak duyulur.

    Dakikada 5 altında olması barsakların hipoaktif, 10 üzerinde ise hiperaktif olduğunu gösterir. Genellikle barsak tıkanmalarında hipoaktif, ishallerde hiperaktif ses duyulur

     

    3-  HİSSET (PALPASYON) > Karın, göbek merkez alınarak, hayali dört bölmeye(kadrana) ayrılır. Soğuk olmayan ellerle, ani bastırmaktan (basınç oluşturmaktan) kaçınarak, eller birbirine ve karna paralel olarak tutularak parmak uçları ile muayene edilir. Hassas ya da ağrılı bölge en sona bırakılır.

     

    Rebound > Karna bastırdıktan sonra aniden ellerin çekilmesiyle oluşan şiddetli ağrıdır (şoka neden olabilecek kadar şiddetli ağrı olabilir). ALANDA MUAYENE YÖNTEMİ OLARAK  ASLA KULLANILMAZ !  Peritoneal iritasyon (örnek:peritonit) sonucu görülür.

     

    Muayene esnasında bakılacak batın özellikleri > Yumuşaklık, sertlik, gerginlik (muskular kasılma), tümöral veya atımlı kitle  (abdominal aorta anevrizması rüptürü belirtisidir), hassasiyettir

     

    4-  PRİAPİZM : Cinsel uyarı olmaksızın penisin devamlı ereksiyonudur. Nedeni genellikle lumbosakral bölgedeki omurga yaralanması veya batın içindeki hastalıklardır.

    Başa Dön

     

    KARIN / BATIN / ABDOMEN ANATOMİSİ

    Karın boşluğunun (abdominal kavitenin)

    ·        Üst sınırı èdiyafram

    ·        Alt sınırı è pelvis

    ·        Arka sınırı è lumbal omurlar

    ·        Ön sınırı è karın duvarı kasları

     

    PERİTON

    Karın boşluğunu çevreler

    ·        Çift katlıdır :

     Visseral periton

     Pariyetal periton

    ·        Karın boşluğunu ikiye böler:

     Peritoneal boşluk

     Retroperitoneal aralık

     

    SİNDİRİM SİSTEMİNİ OLUŞTURAN YAPILAR

    Sindirim sistemi = gastrointestinal / midebarsak sistemi

    ·        Ağız/ağız boşluğu

    ·       Dudaklar, yanaklar, dişetleri, dişler, dil

    ·        Farinks (Pharynx, boğaz)

    ·       Burun boşluğu ile lareks(gırtlak) arasında kalan soluk yoludur

    ·        Özefagus (yemek borusu) farinksle mide arasındaki sindirim borusu

    ·        Mide

    ·       Boşluklu sindirim organıdır

    ·       Yemek borusu ile gelen besinlerin dolduğu yerdir

    ·        İnce bağırsak

    ·       Mide ile çekum arasındaki kısımdır; duodenum(oniki parmak bağırsağı), jejenum ve ileumdan oluşur

    ·       Kan yoluyla, besinlerin vücuda emildiği yerdir

    ·        Kalın bağırsak

    ·       İleçekal kapaktan anüse kadar olan kısımdır  

    ·       Çekum, kolon ve rektumdan oluşur

    ·       Sindirim sisteminden salgılanan su buradan geri emilir

     

    SİNDİRİM SİSTEMİNE YARDIMCI YAPILAR

    ·        Tükürük bezleri

    ·       Tükürük salgısını yapar ve salgılanmasını sağlar

    ·       Kanallarla ağız içine açılır

    ·        Karaciğer

    ·       Sağ üst kadranda, büyük ve katı bir organdır

    ·       Safra yapar ve salgılar  

    ·       Vücuda gerekli proteinleri üretir

    ·       Pıhtılaşma faktörlerini üretir

    ·       Zehirli maddelerin zehrini etkisiz hale getirir

    ·       Glikojeni depolar

    ·        Safra kesesi

    ·       Karaciğerin hemen altında yer alır

    ·       Safrayı depolar

    ·        Pankreas

    ·       İç kısmından (endokrin pankreas ) kana insülin salgılar

    ·       Dış (ekzokrin pankreas) bağırsaklara sindirim enzimleri ile bikarbonat salgılar

    ·        Appendiks

    ·       Kalın bağırsağa yapışık, boşluklu oluşumdur, herhangi bir fizyolojik işlevi yok

    Başa Dön

     

    KARIN İÇİ ORGANLARI

    BÜYÜK KAN DAMARLARI

    ·        Aorta

    ·        Inferior vena cava

     

    KATI ORGANLAR

    ·        Karaciğer

    ·        Dalak

    ·        Pankreas

    ·        Böbrekler

    ·        Yumurtalıklar (Overler, kadınlarda)

     

    BOŞLUKLU ORGANLAR

    ·        Mide

    ·       Bağırsaklar

    ·        Safra kesesi ve safra kanalları

    ·        Üreterler

    ·        Mesane

    ·        Rahim (Uterus) ve Fallop tüpleri (kadınlarda)

     

     

    KARNIN KADRANLARINDA YER ALAN ORGANLAR

    SAĞ ÜST KADRAN

    ·        Karaciğer

    ·        Safra kesesi

    ·        Onikiparmak bağırsağı(Duodenum)

    ·        Enine (transverse) kolonun bir kısmı

    ·        Çıkan (assenden) kolonun bir kısmı

     

    SOL ÜST KADRAN

    ·        Mide

    ·        Karaciğer (bir kısmı)

    ·        Pankreas

    ·        Dalak

    ·        Enine (transverse) kolonun bir kısmı

    ·        İnen (dessenden) kolonun bir kısmı

     

    SAĞ ALT KADRAN

    ·        Çıkan bağırsak (kolon)

    ·        Appendiks

    ·        Yumurtalıklar

    ·        Fallop tüpleri

     

    SOL ALT KADRAN

    ·        İnen Bağırsak

    ·        Sigmoid kolon

    ·        Yumurtalıklar

    ·        Fallop tüpleri

     

     

    KARIN AĞRILARININ ÇEŞİTLERİ

    ·        Visseral(yaygın) ağrı

    ·        Somatik(organa ait) ağrı

    ·        Yansıyan ağrı

     

    VİSSERAL AĞRI

    ·        Periton ya da organ çeperinde ödem veya gerilme nedeniyle ortaya çıkan ağrıdır

    ·        Yayılan bir ağrıdır; nadiren, bir yerde hissedilir

    ·        Organın duyusal sinirleri tarafından, organdan uzak bir yerde algılanabilir

     

    SOMATİK AĞRI

    ·        Pariyetal(karın duvarındaki) peritonun veya diyafragmanın inflamasyonu (yangısı, iltihabı) sonucu oluşan ağrıdır

    ·        Keskindir (bıçak saplanır tarzda)

    ·        Yeri bellidir

     

    YANSIYAN AĞRI

    ·        Etkilenen (hasta) organın uzağında algılanan ağrıdır

    ·        Yansıyan ağrıya neden olan bazı hastalıklar

    ·       Pnönomi

    ·       Akut myokard infarktüsü

    ·       Erkek cinsel ve üreme organları (genitoüriner) sorunları

    KARIN AĞRILARININ OLASI NEDENLERİNİ ÖĞRENMEK İÇİN TIKLAYIN → 12
    Başa Dön

    SIK KARŞILAŞILAN TIBBİ SORUNLAR

     

    DİSFAJİ (YUTMA GÜÇLÜĞÜ)

    Yutkunma esnasında hissedilen zorlanmadır. Özefagustaki herhangi bir tıkaçla oluşabilir. Bu tıkaçlar,

    ·        yabancı cisimler

    ·        tümörler

    ·        daralmalar,  olabilir

    Sternum boyunca özefagusta ya da boğazda ”bir şey yapışmış” hissi vardır. Birdenbire veya zamanla oluşabilir. Ağrısızdır. Genellikle önemli değildir, belirtilerin ciddiyeti altta yatan nedene (hastalığa) göre farklılık gösterir

    Genelde acil bakım gerektiren bir durum değildir.


    REGÜRJİTASYON
    Yarı sindirilmiş mide içeriğinin, (herhangi bir çaba harcanmadan)
    istemli ya da istemsiz olarak ağza geri gelmesidir.

     

    KUSMA
    Mide içeriğinin dışarı atılması veya kusturma yoluyla dışarı çıkarılmasıdır
    .

    • Genellikle önemli bir nedeni vardır (önemsenmelidir!)

    • Genellikle nedeni gözlenemez (gizlidir)

    • Kusma ile regürjitasyon ayırt edilmelidir

    • Önemsenmezse çok ciddi sorunlarla karşılaşılabilir; gözardı edildiği bazı durumlarda şoka neden olabilir

    • Yaralanmalarda çoğunlukla kusma da görülür

    KUSMANIN NEDENLERİ

    • Peritonit - ileus – obstrüksiyon

    • Mide mukozasının iltihabı veya iritasyonu

    • Bakteriler, viruslar, parazitler

    • Sindirilmiş tahriş edici (iritan) maddeler

    • Zehirler, ilaçlar, vb

    KUSAN HASTALARDA  ACİL BAKIM

    BİLİNCİ AÇIK HASTADA (AVPU àA) :
     - Yardımcı olun ( böbrek küvet/kusmuk torbası ve
    ağzını çalkalamak için su verin). Acilen hastaneye götürün.
     

    BİLİNCİ KAPALI HASTADA (AVPU àV,P,U):
    - Soluk yolunun açık ve temiz kalmasını sağlayın, gerektiğinde aspire edin

    - Kusmuğu aspire etmesini (kusmuğun soluk yoluna kaçmasını) önleyin, mümkünse yan yatırın

    - Acilen hastaneye götürün

     

    KUSMUĞUN TEMİZLENMESİ; ASPİRE EDİLMESİ (ASPİRASYON İŞLEMİ)
    Yarı bilinçli, uykulu veya sarhoş kişilerde kusmuk, soluk alırken trakeaya, bronşlara girebilir
    (aspire olabilir). Bunun sonucunda:

    - Bronşlarda ve trakeada yangı ve/veya iltihap oluşabilir

    - Bronşiyollerde ve alveollerde harabiyet oluşabilir

    - Akciğer iltihabı oluşabilir

    - O nedenle, bu gibi kişilerde her an kusmaya hazırlıklı olmalı ve hasta ihtiyaç duydukça aspirasyon yapılmalıdır(aspire edilmelidir).
    - Kusmaya eğilimli hastalarda, oksijenin nazal kanül ile verilmesi, doğru tercih olacaktır.

     

    HEMATEMEZ

    - Kusmuğun, kan içermesidir. Kusmukta;

    - Açık kırmızı renkli sindirilmemiş kan varsa, halen kanayan bir yara anlamına gelirken,

    - “Kahve telvesi gibi” tanımlanan koyu renkli (kahverengiye yakın bir renk) sindirilmiş kan varsa, kanama aktif olmayabilir

    - Her ikisinin de şoka neden olabileceği hatırlanmalıdır!.

     

    HEMATEMEZİN OLASI  NEDENLERİ:

    - Peptik ülser

    - Özefagus varisleri

    - Gastrit (alkol, ilaç, strese bağlı)

    - Kusma nedeniyle midede veya özefagusta yırtık oluşması

     

    HEMATEMEZ;

    Çok ciddi, bazen ölümcül bir lezyonun belirtisi olabilir. Hastaların çoğunda ağrı yakınması yoktur. Kanama, fazla miktarda, şiddetli ya da sızıntı şeklinde olabilir; kan sindirildiğinde kusmukta fazla görülmeyeceğinden hastanın yaşamsal bulguları hemorajik şok açısından sık takip edilmelidir

    Özellikle bilinci açık olmayan hastalarda kusmuğun aspire edilmesi olasılığına karşı uyanık ve hazırlıklı olunmalıdır

     

    HEMATEMEZDE ACİL  BAKIM

    • Alanda iç kanama durdurulamayacağından (kontrol altına alınamayacağından) hasta en kısa zamanda acil servise götürülmelidir

    • Bilinci açık olmayan hastada soluk yolunun açık olması ve açık kalması sağlanmalıdır

    • Şoka karşı önlem alınmalıdır

    • Kan kaybı tahmin edilmeye çalışılmalıdır

    İSHAL (DİYARE)

    Barsak içeriğinin (fekal maddenin) sulu halde ve sık aralıklarla vücuttan atılmasıdır.

     

    İSHALİN OLASI NEDENLERİ:

    - Anksiyete (endişe)

    - Barsak (bakteryel, viral, paraziter) infeksiyonları

    - Kolit

    - Kısmi barsak tıkanmaları

    İSHAL; ciddi bir sorunun uyarıcı belirtisi olabilir ; göz ardı edilirse, çok ciddi sistemik sorunlar ortaya çıkabilir. Genellikle çok yaygın olan bu yakınma basit bir tedavi ile giderilebilir.

    İshal nedeniyle hipovolemik veya metabolik şok ya da dehidratasyona bağlı sorunlar gelişmişse acil bakıma gerek duyulur, onun dışında acil bakım gerektiren bir olgu değildir.

     

    MELENA

    Dışarı atılan barsak içeriğinde (feçeste, dışkıda) sindirilmiş kanın olmasıdır. Yapışkan, katran gibi siyah renkli, yoğun ve kötü kokuludur.

    - Ciddi ve sürekli bir barsak kanamasının göstergesidir

    - Nedenin mutlaka bulunması gerekir

    - Göz ardı edilirse, ciddi kan kaybına ve şoka neden olabilir; o nedenle, hemorajik ve hipovolemik şok açısından hasta izlenmelidir

    - Acil bakıma ancak hemorajik veya hipovolemik şok gelişmişse gereksinim olur

     

    HEMATOŞEZİ

    Dışkıda kırmızı (taze, sindirilmemiş) kanın olmasıdır.
    NEDENLERİ:

    - Hemoroidler(basur)

    - Fissürler (yırtıklar)

    - Rektal/anal kanserler

    - Polipler

    - Divertiküler hastalıklar

    HEMATOŞEZİ; acil bakım gerektiren bir sorun değildir, o nedenle özel tedavi gerektirmez, vital bulguların takibi ve kanama miktarının tahmini önemlidir. Aşırı kanamaya nadiren rastlanır. Genellikle, hemen teşhis ve tedavi edilmesi gereken ciddi bir sorunun habercisidir.

     

    SARILIK

    Hastanın cildinin ve diğer dokuların sarı renk almasıdır. Özellikle beyaz ve pembe renkli dokularda daha belirgindir.
    Nedenleri:

    - Karaciğer hastalıkları (enfeksiyon vs)

    - Safra kesesinin tıkanması

    - Kan ile ilgili bozukluklardır (hemolitik anemi)

    SARILIK; acil bakım gerektiren bir olgu değildir. Genellikle, kısa zamanda tanı konularak tedavi edilmesi gereken, çok ciddi bir hastalığın habercisidir.

    Sarılık ellerde, sklerada, dilin alt kısmında ve konjuktivada belirgindir. Özellikle gözlerde daha çabuk fark edilir.

     

    KOLİK

    Herhangi bir boşluklu organın obstrüksiyonuna (tıkanmasına) bağlı olarak ortaya çıkan, karakteristik karın ağrısına kolik denilmektedir.

    • Aralıklarla gelen, keskin, gittikçe artan bir ağrıdır. Dayanılmaz bir seviyeye çıkarak pik (uç, tepe) yapar, organ duvarındaki kasların gevşemesiyle birden bire hafifler.

    NEDENLERİ:

    - Tümörler, yabancı cisimler, herniler, yapışıklıklar sonucu oluşan tıkanmalar (obstrüksiyon):

    - Gastroenterit sonucu oluşan hiperperistaltizm(bağırsağın aşırı çalışması)

    KOLİK; AABT tarafından tanınması gereken tipik bir ağrıdır. Her zaman, acil durum habercisi olmayabilir. Nedenleri belirsiz bir sorundan, akut barsak obstrüksiyonuna kadar değişebilir.

    Acilen, teşhis  edilip uygun tedavinin başlanması gerektiğinden, en kısa zamanda hastaneye nakledilmelidir

     

    RENAL  KOLİK

    • Böbrek taşının üreteri tıkamasıyla oluşan tipik ağrıdır.

    • Diğer kolik tarzı ağrılar gibi, birden bire şiddetlenir ve kasların gevşemesiyle hafifler.

    • Ağrı kasıklara ve dıştaki cinsel organlara yayılabilir (yansıyan ağrı)

    • Genellikle, ağrının şiddeti, ağrının acilen dindirilmesini de gerektirir.

    • O nedenle hemen acil servise götürülmelidir

    ÖZEFAGEAL REFLÜ (RETROSTERNAL YANMA)

    • Mide sıvısının, özefagusun (yemek borusunun) alt kısmına geri gelerek (reflüks), özefagus mukozasında yaptığı tahriş nedeniyle ortaya çıkan yakıcı tarzdaki ağrıdır. Sternumun arkasında hissedilir.

    • Substernal/retrosternal(göğüs kemiğinin[sternumun] arkasında) yanma tarzında hissedilen bir ağrıya neden olur

    • Genellikle ağır yemeklerden ya da içkiden sonra ortaya çıkar

    • Şişman kişilerde, sırt üstü yatmakla veya gerinmeyle ağrı şiddetlenir

    Başa Dön
    FONKSİYONEL BOZUKLUKLAR

     

    BULİMİA: 

    Açlık hissinin aşırı artmasıdır. Çok fazla yemek yeme eğilimi vardır. Kişi, bunlara rağmen normal kilosunu muhafaza eder. Çünkü, yemek sonrası kendini kusturur.

     

    ANOREKSİA NEVROSA:  

    Yemek yemeyi reddetme eğilimidir. Kilo kaybı vardır, malnütrisyon (yetersiz, dengesiz beslenme) görülür. Hasta bitkin ve kaşektiktir (bir deri bir kemiktir).

     

    KONSTİPASYON (KABIZLIK)

    Konstipasyonda; dışkı sert ve kuru olur; fekal impaction oluşabilir (dışkının barsakta uzun süre kalarak sertleşmesidir); distal kolon (dışa yakın bağırsak) kanseri görülebilir

    Konstipasyonun Nedenleri:

    • Hareketsizlik

    • Lif, taze sebze - meyva içermeyen hafif yemekler

    • Dişlerin azalması

    • Kitle oluşturan yiyeceklerin tüketilmemesi

    DİZÜRİ:

    İdrar yaparken yanma, kaşıntı veya ağrı hissetmektir

    Nedeni: Alt idrar yollarında (mesanede, üreterlerde, üretrada) yangı veya iltihaplanmadır.

    AABT açısından önemi:

    Genellikle acil olgu değildir. Hasta semptomatik tedavi gereksinmektedir o nedenle acil tanı konması önemlidir, hastaneye gitmesi önerilir

     

    HEMATÜRİ

    İdrarda kan bulunmasıdır(kanlı idrar). Gözle görülebilir ya da bazen görülmeyip, mikroskopik incelemeyle fark edilebilir.

    NEDENLERİ:

    idrar yollarındaki tümörler, taşlar; iltihaplar, yaralanmalar, olabilir.

     

    AABT AÇISINDAN ÖNEMİ:

    - Genellikle yaralanmalarda sık görülür; idrarda kan olması genitoüriner sistemde bir yaralanma olduğunun  göstergesidir.

    - Yaralanma olmaksızın görülen aşırı kanlı idrar, acilen tanı ve tedaviyi gerektiren bir durumdur

    - Yaralanma olsun olmasın böyle bir hastada idrarın dökülmeyip hastayla birlikte hastaneye götürülmesinde yarar vardır.

     

    İDRARA ÇIKMA SORUNLARI

    SIK İDRARA ÇIKMA:

    ·        24 saat içinde, normalden çok daha sık aralıklarla idrar yapmaktır. Bireylerin idrara çıkma sıklığı farklıdır o nedenle “kaç kez?” her hasta için farklı olabilir; normalde kaç kez çıktığı sorulduktan sonra o gün kaç kez olduğu sorularak arada fark saptanmalıdır.

    ·        Dizüri ile sık idrara çıkma bir arada ise mesane enfeksiyonu olabilir; ayrıca idrar kötü kokar

    ·        Yaşlı erkeklerde, idrara sık çıkmanın en önemli nedeni prostat büyümesidir

     

    NOKTÜRİ (GECE İDRARA ÇIKMA)

    ·        Eğer gece uykuyu bölerek idrar yapma ihtiyacı duyuluyorsa buna Noktüri denilmektedir. Normalde (aşırı sıvı alınmadıysa) gece idrar çıkılmaz. Eğer her gece birkaç kez idrara çıkma alışkanlığı başlamışsa bir sorun var demektir

    ·        Genellikle yaşlılarda rastlanan noktürinin nedeni konjestif kalp yetmezliğidir

    ·        İdrara çıkma sorunları acil durum değildir ancak tespit edildiğinde kaydedilmelidir

     

    AKUT İDRAR RETANSİYONU (İDRAR TUTULMASI- İDRAR YAPAMAMA)

    ·        Hasta genellikle, uzun zamandan beri idrar yaparken zorlanıyordur.

    ·        Prostatın büyümesi sonucu görülebilir.

    ·        Çok rahatsız edicidir

    ·        İdrar yapamama nedeniyle mesanede oluşan distansiyon(glob), şiddetli ağrıya neden olur

    ·        Çok çabuk gelişir (saatler içinde)

    ·        Acilen hastaneye yetiştirilmelidir

     

    DİZÜRİ : İdrar yaparken ağrı/acı/yanma hissedilmesi nedeniyle idrar yapmada zorlanmayı ifade eder

     

    İNKONTİNANS

    İdrar veya dışkı(gaita) kontrolünün ortadan kalkması; idrar ya da gaita kaçırmak / tutamamak

     

    ·        Epileptik nöbetler

    ·        Spinal yaralanmalar

    ·        Yaşlılık

    ·        Bilinç kaybı

     

    ACİL BAKIM AÇISINDAN İNKONTİNANS:

    ·        Beklenmedik bir anda görülen inkontinans, ciddi bir hastalığın habercisi olabilir.

    ·        Acil bakım gerektiren bir hastalık olmayabilir; mutlaka araştırılması, tanı konulması ve tedavi edilmesi gereken bir durumdur.

    ·        Bilinç kaybı ve nöbet geçirmenin acil bakımı dışında inkontinans için yapılması gereken özel bir bakım yoktur

     

    ÜRETRAL  AKINTI

    Erkek üretrasından idrar veya sperm dışında gelen her maddeye üretral akıntı denilmektedir.

    Nedenleri:

    ·        Venereal (cinsel) hastalıklardır.

    ·        Acilen tedavi olması için, hasta doktora yönlendirilmelidir

    ·        Diğer bulaşıcı hastalıklar gibi rapor edilmelidir

     

    VAJİNAL LEKE, KANAMA VE AKINTI

    Menstrual olmayan kanama ve akıntının görüldüğü durumlar:

    ·        Vajinal iltihaplar (kan içermeyen)

    ·        Uterus, vajen veya serviksin neoplastik hastalıkları

    ·        Menstrual bozukluklar

     

    AABT olarak;

    ·        Hastayı teşhis ve tedavi için doktora yönlendirin

    ·        Teşhis için acil servise nakledin

    ·        Muayene etmeyin ya da vajene tampon uygulamayın

     

    EKTOPİK GEBELİK RÜPTÜRÜ

    Fertilize olmuş (döllenmiş) ovumun (yumurtanın) uterus dışında bir yere yerleşerek büyümesine dış (ektopik) gebelik denilmektedir.
    En sık rastlanan yerleşme yeri fallop tüpleridir. Tüpler, 6
    -7 haftalık olana kadar fetüsün büyümesine olanak tanır, ancak ondan sonra gerilme nedeniyle yırtılır (rüptüre olur).

    Tanı:

    ·        Şiddetli karın ağrısı olan, doğurganlık yaşındaki her bayanda sorgulanmalıdır, evli olup olmaması önemli değildir

    ·        Bir veya iki kez aksayan menstrusyon ya da olaydan önceki 6 -7 hafta içinde cinsel ilişki olması

    ·        Hipovolemik şok tablosu

    ·        Karın alt kadranında ağrı ve hassasiyet olması, ile tanı konulabilir.

    Acil Bakım:

    ·        Hipovolemik şok tedavisi

    ·        En kısa zamanda acil servise nakil

     

    VERTİGO (BAŞ DÖNMESİ)

    Nedenleri:

    ·        Arteriyoskleroz

    ·        Beyin hasarı

    İç veya orta kulak iltihabı ya da yaralanması
    Acil Bakım:

    ·        Kusmaya karşı uyanık olun

    ·        Hastayı sırt üstü yatırın

    ·        Çok şiddetliyse acil servise götürün

     

    HIÇKIRIK

    Ani inspirasyonu takiben, epiglotun kapanması ile havanın tutulması olayına hıçkırık denilmektedir.
    Acil olgu değildir, ancak saatlerden veya günlerden beri süre geliyorsa ve gerekliyse acil servise götürülebilir.

     

    Başa Dön

     

    AKUT BATIN

    Bu terim, karın boşluğunu çevreleyen periton zarının akut iritasyonu (tahriş olması nedeniyle uyarılması) sonucu ortaya çıkan belirti ve bulguların tümü için kullanılmaktadır.

    Periton zarının iritasyonunun nedeni, karındaki bir yaralanma olabileceği gibi, yaralanma olmaksızın içorganların hastalıkları da olabilir.

    Akut karın, genellikle, aniden ortaya çıkan ve çabuk ilerleyen bir sorundur.

    Çok acil (urgent) veya acil tedaviye gereksinim vardır. Bu tedavi ameliyat da olabilir

     

    ABDOMİNAL KATASTROF (BATIN FACİASI)
    Aniden başlayan ve çok şiddetli olan akut batın için kullanılan bir deyimdir.

     

    AKUT BATINDA AABT’ NİN  SORUMLULUKLARI

    ·        Karındaki ağrı ve hassasiyet nedeniyle, akut karın vakası olduğunu saptayabilmek

    ·        Kesin tanı koyma çabasıyla alanda vakit kaybetmemek; örnek: apandisit veya dış gebelik rüptüründen hangisi olabileceğini daha ayrıntılı araştırmak amacıyla vakit kaybetmemek gibi.

    ·        Hastayı  mümkün olduğunca çabuk, acil servise götürmek

     

    UNUTMAYIN: akut batında kesin tanı ancak hastanede, çeşitli tetkik ve muayene yöntemleriyle konulabilmektedir. Bazen bunlara rağmen kesin tanı koymak mümkün olamamaktadır.

     

    AKUT BATINDA BELİRTİLER

    ·        Bölgesel ve/veya yaygın ağrı vardır

    ·        Yansıyan ağrı olabilir

    ·        İştahsızlık, bulantı, kusma

    ·        İleus (Barsak paralizi)

    ·        Sıvı kaybı(dehidratasyon)

    ·        Hasta genelde sessizdir ve ağrı nedeniyle hareket etmekten kaçınır, dizlerini karnına çekerek ve kıvrılarak yatar

     

    AKUT BATINDA BULGULAR

    ·        Hızlı ve yüzeysel solunum (taşipne); dispne

    ·        Taşikardi

    ·        Düşük kan basıncı (hipotansiyon)

    ·        Karında yerel veya yaygın hassasiyet

    ·        Gergin karın

    ·        Vücut ısısında artış

    ·        Konstipasyon (kabızlık)

     

    PERİTONUN SİNİRLERİ

    Pariyetal Peritonun sinirleri
    karın derisinin sinirleri ile aynı duyumları (ağrı, dokunma, basınç, ısı vb) algılarlar. Bundan dolayı pariyetal peritonun sensoryal (his=duyu) sinirleri, ağrıyı odakladıklarından, iritasyon noktasının daha doğru tespit edilmesini sağlarlar
     

    Visseral Peritonun sinirleri
    otonom sinir sistemi tarafından yönetilirler. Bu sinirler, herhangi bir duyuma daha az odaklanırlar. Kolik tarzında veya yansıyan ağrıda olduğu gibi

     

    YANSIYAN   AĞRI

    Visseral peritonun sinirleri;

    yangılı ve gerilmiş organın peritoneal yüzeyinin iritasyonuna bağlı olarak, gerilme ya da basınç algılandığında, ağrının uzak bir noktadan hissedilmesidir,

    Örnek: safra kesesi ağrısının sırta vurması (yansıması)

     

    EN SIK RASTLANAN YANSIYAN AĞRILAR
     
     

    SORUN

    YERLEŞIM             

    YANSIMA

    Kolesistit

    Sağ üst kadran                 

    Sağ omuz

    Apandisit

    Sağ alt kadran        

    Göbek

    Dalak rüptürü     

    Sol üst kadran        

    Sol omuz

     
             
     

             
      


     

     

     

     

     

     

    AKUT BATIN DÜŞÜNÜLEN HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ

     

    GÖZLE MUAYENE (İNSPEKSİYON):

     

    Karındaki distansiyona (şişkinliğe ve gerginliğe) bağlı olarak hastanın  sessizliği ve/veya huzursuzluğu, hareket etmekten kaçınması ve dizlerini karnına çekerek kıvrılmış halde yan yatması;

    Hastanın karnında şekil bozukluğu, morluk veya başka renk değişikliği, geçirilmiş ameliyat izi  vs. yönünden değerlendirme yapılır

     

    ELLE  MUAYENE (PALPASYON):

     

    Karın kaslarında sertlik (muskuler rijidite), karın kaslarının yumuşaklığı, yaygın veya yerel hassasiyet, özellikle Abdominal Aorta Anevrizma Rüptürünü teşhise yarayan ele gelen atımlı kitle, defans (muayene esnasında hastanın karnını koruma amaçlı kasması).

    Bunlar, Akut batın tanısını koymak üzere saptanması gereken çok önemli ipuçlarıdır. 

    Barsak seslerinin dinlenilmesi, alanda acil bakımı yönlendirecek bir ipucu olmadığından ve zor duyulduğundan, özellikle vakit kaybedilmemesi açısından önerilmemektedir

     

    PERİTONİTE (PERİTONEAL İNFLAMASYONA)  NEDEN  OLAN  ETKENLER

    ·        İltihap - irin

    ·        Kan

    ·        Feçes

    ·        İdrar

    ·        Amniyotik sıvı

    ·        Ölü hücreler

    ·        Mide asidi ve içeriği

    ·        Barsak enzimleri veya barsak içeriği

    ·        Pankreatik enzimler

    ·        Safra

    ·        İltihaplanmış doku

     

    AKUT BATINDA ACİL BAKIM

    ·        Kesin tanı koyma girişimlerinden kaçının

    ·        Soluk yolunun açık olmasını ve açık kalmasını sağlayın,

    ·        Kusma olasılığına karşı önleminizi alın

    ·        Hastanın yaşamsal bulgularına göre gereksindiği yoğunlukta oksijen verin

    ·        İç kanama ve Hipovolemik şok olasılığına karşı uyanık olun, takip ve tedbirlerinizi aksatmayın

    ·        Ağızdan hiçbir şey vermeyin; susama hissi fazlaysa, dudaklarını ve dilini ıslak gazlı bezle silin

    ·        Ağrı kesici(analjezik) veya sakinleştirici (sedatif) vermeyin

    ·        PQRST ile ağrı öyküsünü ayrıntılı alarak kaydedin

    ·        Hastanın rahat ettiği pozisyonda olmasına özen göstererek acilen hastaneye nakledin

     

    Alanda asla rebound muayenesi yapmayın! Rebound: özellikle hassasiyeti olan hastanın karnına parmaklarla iyice bastırdıktan sonra birdenbire ortaya çıkan şiddetli ağrıdır. Bazen ağrının şiddetiyle hasta bilincini kaybedebilir

    Başa Dön

    KANAMASIZ KARIN ACİLLERİ

     

    ÖZEFAJİT

    ·        Yemek borusunun alt kısmının iltihabıdır

    ·        Genellikle midedeki içeriğin yemek borusuna geri gelmesi (gastrik reflü) veya midenin yemek borusu ile birleştiği üst kısmının diyaframda fıtık oluşturması (hiatal herni) sonucunda görülür

    ·        Belirti ve bulguları

    §        Göğüs kemiğinin arkasında (substernal) genellikle epigastrik bölgede, yanıcı ağrı

    §         Sırt üstü yatıldığında ağrı şiddetlenir

    §         Genellikle kanama olmaz

    §         Genellikle nitrogliserin ile azalan bir ağrıdır(kalp krizi ile karıştırmamak için daha iyi muayene ve EKG bulgularını atlamayın!)

     

    AKUT GASTROENTERİT

    ·        Mide ve/veya bağırsakların iltihabıdır

    ·        Kanamalara ve ülserlere yol açabilir

    ·        Yol açan nedenler

    §        Aşırı asit salgılanması

    §        Safra reflüsü

    §        İlaçlar (ASA-Aspirin-, NSAIDS)

    §        Enfeksiyon

     

    AKUT GASTROENTERİT

    Belirti ve bulgular

    ·        Genellikle yanıcı tarzda, epigastrik ağrı

    ·        Hassasiyet

    ·        Bulantı, kusma

    ·        İshal

    ·        Kanama olasılığı

     

    KRONİK GASTROENTERİT

    ·        Uzun sürede mukozada oluşan değişiklikler veya kalıcı hasarlar

    ·        Fekal-oral yolla bulaşan bakteriyal, viral, protozoal etkenlerle oluşan enfeksiyonlar

    ·        Özellikle az gelişmiş ülkelerde ve bölgelerde sık görülmektedir

    ·        Bulantı, kusma, ateş, ishal, kramp şeklinde karın ağrısı, iştahsızlık, letarji

    ·        El yıkama korunma ve bulaşmayı önleme açısından ço könemlidir

     

    PEPTİK ÜLSER

    ·        Midenin ve duodenumun(onikiparmak bağırsağının) mukozasında oluşan çukurlardır

    ·        Kadınlara oranla erkeklerde 4 misli fazla görülmektedir

    ·        Gastrik ülserlere oranla duodenal ülserler 2 ila 3 misli fazla görülmektedir

    ·        Nedenleri

    §        Infeksiyonlar: Helicobacter pylori (% 80)

    §        Pankreatik kanalın tıkanması

    §        Zollinger-Ellison Sendromu

     

    DUODENAL ÜLSERLER

    ·        20-50 yaşlarında sıktır

    ·        İşyerinde aşırı stres

    ·        Kalıtım (genetik yatkınlık)

    ·        Mide boş olduğunda ağrı oluşur

    ·        Gece ağrı artar

     

    GASTRİK ÜLSERLER

    ·        50 yaşın üzerinde sıktır

    ·        İşyerinde bedensel hareket gerektirir

    ·        Yemek yedikten sonra ya da mide dolu olduğunda ağrı oluşur

    ·        Genellikle geceleri ağrı olmaz

     

    PEPTİK ÜLSER

    Peptik ülserin yol açtığı sorunlar (komplikasyonlar)

    ·        Kanama

    ·        Delinme ve mide içeriğinin peritonite neden olması

    ·        Skar dokusu oluşması sonucunda tıkanma

    ·        Belirti ve bulgular

    ·        Sürekli ve belirli bir noktada yerleşen ağrı

    ·        “Yanma”

    ·        Hafif tatlı, alkali/antiasit yapısındaki besinlerle azalan; sigara, kahve, acı besinlerle artan  ağrı

    ·        Kanama olduğunda ciltte solukluk ve zift benzeri dışkılama görülür

     

    PANKREATİT

    Sindirim hormonu salgılayan pankreasın iltihaplanmasıdır

    Yol açan nedenler :

    ·        Safra taşlarının kanalları tıkaması

    ·        Serum trigliseridlerinin yükselmesi

    ·        Yaralanma (travma)

    ·        Viral, bakteriyel enfeksiyonlar

     

    PANKREATİT

    Yol açtığı sorunlar

    ·        Peritonit, psödokist(yalancı kist) oluşumu, kanama, nekroz, ikinci tip diyabet

    ·        Belirti ve bulgular

    ·        Sırta yayılan, epigastrik bölgenin orta kısmında hissedilen ağrı, genellikle yemek yemeyle artar

    ·        Ciltte morumsu renk değişikliği (Grey-Turner Sign)

    ·        Bulantı, kusma, ateş

    ·        Göbek çevresinde(periumblikal) morumsu renk değişikliği (Cullen’s Sign)

     

    KOLESİSTİT(SAFRA KESESİ İLTİHABI)

    Genellikle safra taşı sonrası (vakaların % 90) oluşabilir

    Yol açabilecek nedenler

    ·        Şişmanlık, ateş, 40 yaş üzeri ve erkek olmak

    ·        Kalıtım, beslenme alışkanlıkları

    Belirti ve bulgular  

    ·        Ani başlayan, genellikle şiddetli ve kramp tarzında ağrı

    ·        Sağ üst kadranda başlayan ve sağ omuza yayılan ağrı

    ·        Murphy bulgusu: karaciğerin alt kenarına bastırıldığında hassasiyet oluşması

    ·        Bulantı, kusma

    ·        Genellikle yağlı yiyeceklerin yenmesiyle ağrı artar

    ·        Geçmişte de zaman zaman benzeri yakınmaların yaşanmış olması

    ·        Bazen nitrogliserin alındığında ağrı azalır

     

    APANDİSİT (APENDİKSİN İLTİHABI)

    ·        Yaşlı kişilerde, appendiceal arterin aterosklerozu sonucu oluşabilmektedir

    ·        Belirti ve bulgular

    ·        Klasik ağrı : göbek çevresinde başlayan ağrı è kramp tarzında, sağ alt kadrana yerleşir ve yoğunlaşır

    ·        Bulantı, kusma, iştahsızlık

    ·        Hafif ateş

    ·        Hasta genellikle dizlerini bükerek sağ tarafına yan yatar

    ·        Olağan dışı apendiks yerleşimleri farklı belirti ve bulgulara neden olur:

    §        Sırt ağrısı

    §        Sol alt kadranda ağrı

    §        Mesane iltihabı “Sistit”

    ·        Apandisit patladığında : geçici olarak hafifleyen ağrıyı peritonit takip eder

     

    Diğer belirti ve bulgular

    McBurney bulgusu: spinal çıkıntı ile göbek arasında (sağ alt kadran) çizilecek hayali çizginin orta noktası mcburney noktasıdır. Buraya bastırıldığında ağrı olması

    Aaron bulgusu: sağ alt kadrana bastırıldığında epigastrik ağrı hissedilmesidir

    Rovsing bulgusu: sol alt kadrandan sağ alt kadrana doğru bastırıldığında ağrı olması

    Psoas bulgusu: Pain when patient:

    Hasta sol tarafına yan yattığında ve sağ bacağını uzattığında ağrı olması

    Hasta sırt üstü yattığında bacağını büktüğünde ağrı olmasıdır

     

    BAĞIRSAK TIKANMASI/DÜĞÜMLENMESİ

    Nedenleri

    ·        Genellikle, geçirilmiş bir batın içi ameliyatı sonrası görülen yapışıklıklar

    ·        Fıtıklar(herniler)

    ·        Tümörler (neoplazmlar)

    ·        Bağırsağın etrafında dönerek düğümlenmesi (volvulus)

    ·        Bağırsağın içiçe geçmesi (intussuception-invaginasyon)

    ·        Bağırsağın tıkaçla tıkanması (impaction)  

    Patofizyolojisi

    ·        Sıvı, gaz ve/veya hava tıkanan bölgenin yakınında birikir

    ·        Bağırsak şişer, kan akımı engellenir, emilim durur

    ·        Suyun ve elektrolitlerin emilimi engellenince bağırsakta birikir ve vücutta hipovolemi baş gösterir

    ·        Tıkanan kısmın üstündeki bakteriler de gaz oluşturarak kişinin durumunun daha da kötüleşmesine neden olurlar

    ·        Şişlik yukarılara (distension) doğru yayılır

    ·        Doku ölümü (nekroz), delinme (perforasyon) oluşabilir 

    Belirti ve bulgular

    ·        Aralıklarla, şiddetli, kramp tarzında ağrı

    ·        Karında şişkinlik (distension)

    ·        Hastanın barsak alışkanlıkları öyküsünde dışkılama sıklığında azalma, dışkının sulu olması, dışkının kalem gibi ince olması öyküsü vardır

    ·        Bulantı, kusma

    ·        Bazen kusmukta feçes bulunması

     

    FITIK(HERNİ)

    Karındaki organların kasık (inguinal) ya da diyafram (hiatal) kasının zayıf kısmından dışarıya doğru çıkması/çıkıntı oluşturmasıdır

    ·        Genellikle, öksürük, ağır kaldırma, zorlanma gibi karın içi basıncı artıran nedenlerle ortaya çıkar

    ·        Fıtık kendi etrafında döndüğünde, sıkışan bağırsakların iskemisine(beslenememe nedeniyle dokuların ölümüne) neden olabilir

    ·        Belirti ve bulgular

    ·        Karın içi basınç arttığında artan ağrı

    ·        Geçmiş öyküsü(ağır kaldırma, çok fazla öksürük vb)

    ·        Kasık fıtığı (Inguinal herni) kasıkta veya skrotumda kitle olarak ele gelir

     

    Crohn’s Disease

    Ağızdan rektuma kadar sindirim sisteminin herhangi bir yerinde(%35-45 incebağırsak; % 40 kalın bağırsak) oluşabilen, nedeni bilinmeyen yangılı bağırsak hastalığıdır

    Kalıtsaldır. Beyaz ırkta, yahudilerde ve yoğun stres altında olan kişilerde görülme sıklığı fazladır

    Patofizyolojisi

    Sindirim sistemi mukozası iltihaplanır

    Granulomlar oluşur ve mukozanın alt kısmını istila ederler

    Bağırsağın kas tabakası fibrotik, hipertrofik hale gelir

    Tıkanma, delinme, kanama olasılığı artar

     

    ÜLSERATİF KOLİT

    Nedeni belirlenemeyen yangılı bağırsak hastalığıdır.

    Bağırsağın(kolonun) mukoza tabakasında görülen uzun süreli yaralardır (kronik ülserler)

    Vakaların %75 inde kalın bağırsağın rektum (proctitis) veya rectosigmoid kısmı da etkilenir

    İltihap tüm kalın barsağa yayılabilir (pancolitis)

    Belirti ve bulguların şiddeti yayıldığı miktarla orantılıdır

    Klasik belirti ve bulguları

    §        Kramp tarzında karın ağrısı

    §        Bulantı ve kusma

    §        Kanlı ishal veya mukuslu dışkı

    ·        İskemik harabiyet sonucu delinme görülebilir

     

    DİVERTİKÜLİT

    Divertikül,

    ·        Kalın barsak duvarında oluşan keseciklerdir

    ·        Yaşlılarda, yetersiz lif içeren beslenme alışkanlığı sonucu, asemptomatik olarak(bulgu vermeden) ortaya çıkar

    ·        Divertikülün içine biriken feçes iltihaplanır ve genellikle de kanamayla patlar; dışkı açık kırmızı renkli kan içerir

    ·        Yırtılma (rüptür) peritonite ve sepsise neden olur

    ·        Belirti ve bulgular  

    ·        Genellikle sol tarafta ağrı sol alt kadranda yerleşmiştir

    ·        Bir kabızlık bir ishal oluşabilir

    ·        Dışkıda taze kanamayı gösteren açık kırmızı renkli kan vardır

     

    HEMOROİD(BASUR MEMESİ)

    Anüs ve rektumdaki küçük toplardamarların kitle (ele gelecek şekilde meme) oluşturmasıdır

    En çok 30-40 yaş arasında oluşurken, 50 yaşın üzerinde çok yaygınlaşır

    Nedeni bilinemiyor, ancak hamilelik ve portal hipertansiyon oluşmasında etkilidir

    Dışkılama esnasında ağrıya ve kanamaya neden olur

    İltihaplanabilir

     

    PERİTONİT

    Karın boşluğunu çevreleyen periton zarının iltihabıdır

    Belirti ve bulguları

    Karın bölgesinde yaygın ağrı ve hassasiyet

    Karında sertlik (rijidite)

    Bulantı, kusma

    Bağırsak sesleri duyulmaz

    Hasta ağrı oluşacağı korkusuyla hareket etmekten kaçınır

    Başa Dön

    KANAMALI KARIN ACİLLERİ

    GASTROİNTESTİNAL KANAMA/ INTRAABDOMİNAL KANAMA

     

    ÖZEFAGEAL VARİSLER

    ·        Yemek borusu duvarındaki toplardamarlarda oluşan genişlemeler/torbalanmalardır

    ·        Karaciğer sirozunda ve alkoliklerde sık rastlanır

    ·        Hepatik portal vendeki (karaciğerin girişindeki) tıkanma sonucu kan özefageal vene dolarak genişlemesine ve incelmesine neden olur.

    ·        Portal hipertansiyon : karaciğer dokusundaki harabiyet nedeniyle kan akımı yavaşlar; kan, portal dolaşıma geri döner bu ise basıncın artmasına neden olur. Portal dolaşımdaki damarlar şişer ve portal hipertansiyon oluşur.

    ·        Belirti ve bulgular

    §        Ağızdan kanama (hematemez), genellikle taze kanama olduğunda açık renkli olur

    §        Bulantı, kusma

    §        Hipovolemi bulguları

    §        Melena (pek sık rastlanmaz)

     

    PEPTİK ÜLSER

    Kan damarlarında yıpranma sonucunda yara(ülser)  oluşmasıdır

    Aşırı mide kanaması (hematemez)

    Melena (dışkıda sindirilmiş kan, dışkı zift gibi siyaha yakın renkte ve parlaktır)

     

    ABDOMİNAL AORTA ANEVRİZMASI

    ·        Anevrizma, aorta duvarındaki zayıf bir noktada damarın genişlemesi sonucu oluşur; özellikle yaşlı ve hipertansiyonu, aterosklerozu olan kişilerde daha sık görülür. Gençlerde genellikle yaralanmalara bağlı olarak ortaya çıkar.

    ·        Genellikle, atardamarın ikiye ayrıldığı kısmın hemen üstünde oluşur ve ilyak arterlerin birini ya da ikisini birden içine alabilir

    ·        Yırtıldığında (rüptür) oluştuğunda belirti ve bulguları

    ·        Alt kadranlardan birinde tek taraflı ağrı; belde veya bacakta ağrı

    ·        Ağrı, hasta tarafından yırtılma veya parçalanma şeklinde tanımlanır

    ·        Genellikle göbek çukurunun üst kısmında atımlı kitle ele gelir

    ·        Ayak ve bacaklardaki nabızlar gittikçe kaybolur

    ·        Nedeni açıklanamayan kendinden geçme (senkop)

    ·        Kısa sürede hipovolemik şok bulguları görülür

     

    DIŞ (EKTOPİK) GEBELİK

    Rahim (uterus boşluğu) dışında oluşan hamileliktir

    ·        En sık rastlanan fallop tüplerinde(yumurtalık kanalı) oluşan dış gebeliktir. Gebelik ürünü büyüdüğünde kanalın duvarlarını yırtarak kanamaya neden olur

    ·        Pelvik (kalça kemiği içinde yer alan) boşluğa kan göllenir

    ·        Çocuk doğurma yaşındaki (puberteden menopoza kadar, 12-50 yaş arası) kadınlarda Karın ağrısı veya nedeni açıklanamayan şok varsa

    ·  Hemen son adet tarihi sorulmalıdır, iki haftadan fazla gecikme olması dış gebeliği akla getirmelidir

    ·  Bunu sormak için illaki evli olma koşulu aranmamalıdır, evli olmayan da hamile kalabilir!!!

    AKLINIZDA BULUNSUN!
    DIŞ GEBELİK, HER ZAMAN ADETTE GECİKMEYE NEDEN OLMAZ
     

    Başa Dön

    AKUT BATINDA HASTAYI DEĞERLENDİRİRKEN

    ÖYKÜ ALMAK AMACIYLA HASTAYA SORMANIZ GEREKEN SORULAR:

    Ağrın nerede ?

    Mümkünse hasta tek parmağı ile göstersin

    Nasıl bir ağrın var ? (kendisi tanımlasın, siz anlaması için bir iki örnek verin “mesela karıncalanır gibi mi, sürekli mi yoksa ara ara olan bir ağrı  mı” vb)

    ²       Sürekli bir ağrı ise è İltihabi bir sorun olabilir

    ²       Kramp (aniden gelen) bir ağrı ise è Tıkanma sorun olabilir

    Ağrı ne zaman başladı ?

    ²       Aniden/birdenbire başlamışsa è Delinme veya damar yırtılması olabilir

    ²       Gittikçe artan bir ağrı ise è Peritonit, boşluklu organda gerilme olabilir

    ·        Ağrı herhangi bir yere vuruyor mu ?

    ²       Safra kesesi è Sağ köprücük kemiğinin alt ucuna

    ²       Pankreas è Sırtta boylu boyunca

    ²       Böbrek/üreterè Böğürden(karnın yan tarafından) kasığa doğru

    ²       Kalp è Epigastrium, boyun/çene, omuzlar, üst kol

    ²       Dalak è Sol köprücük kemiği(skapula), omuzlar

    ²       Abdominal aorta anevrizması rüptürüè belin alt kısmından tek veya iki bacağa yayılım

    ·        Ağrın ne zamandan beri var ?

    ²       6 saatten fazla ise è ameliyat olasılığı yüksek olan bir sorun olabilir

    ·        Bulantı, kusma ?

    ²       Ne kadar kustun, ne zaman, kaç kere ? (Hipovolemi olasılığını sapta)

    ²       Kusmuğun içinde kan, kahve telvesi görünümü var mıydı ?

    ·        GIS deki herhangi bir kanama bizim için acil durumdur

    ·        İdrar yapma alışkanlığında, idrarda değişiklik var mı?

    ·        Sıklığında

    ·        Miktarında

    ·        Renginde

    ·        Kokusunda

    ²       İdrar yaparken acı, yangı var mı?

    ·        Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik var mı ?

    ²       Kabızlık? ishal ? Rengi? Kokusu ?

    ·        Dışkıda açık kırmızı renkli kan è Sindirime uğramamış taze kanama

    ·        Melena è Siyah zift gibi parlak, kötü kokulu dışkı; sindirilmiş kanamanın belirtisidir, kanama çıkıştan uzaktadır sindirime uğrayacak kadar vakit geçmiştir

    ·        Koyu renkli dışkı è Demir ya da bizmut içeren birşeyler yenmiş olabilir; özellikle koyu renkli dışkılamada demir hapı kullanıp kullanmadığı sorulmalıdır. Kişi anemi tedavisinde olabilir. Kanama?

    ·        Adetiniz hangi tarihlerde geçti mi? Kaç gün geçti?  

    ·        Herhangi bir kanamanız oldu mu?

    ·        Kadınlarda alt karın ağrısı è Kadın hastalıklarını düşündürmelidir

    ·        Doğurma çağındaki kadınlarda alt karın ağrısı è Dış gebeliği düşündürmelidir

     

    BAŞTAN AYAĞA DEĞERLENDİRME

    ·        Hastanın duruşu ve genel görünümü nasıl?

    ²       Sessiz ve hareket etmekten kaçınıyorsa (dizlerini karnına doğru çekmişse) è Peritonit, iltihabi bir durum olabilir

    ²       Yerinde duramıyorsa èTıkanma/Obstrüksiyon

    ·        Karnın görüntüsü ?

    ²       Şişkin/gergin/distansiyonu var

    ²       Renk değişikliği var (mor, kırmızımsı, soluk vs)

    ²       Sıvı toplanmış (sirozda asit birikimi gibi)

    ·        Yaşamsal bulgular ?

    ²       Taşikardi è Sıvı kaybında kan basıncı da düşmüşse önemli bir bulgudur(hipovolemik şok?)

    Hızlı ve yüzeysel solunum è Peritonit

    ·        Bağırsak sesleri?

    ²       Elle muayene etmeden önce ve sessiz bir ortamda, soğuk olmayan steteskopla dinleyin

    ²       Dört kadranın her birinden bir dakika boyunca dinleyin

    ·        Ses duyulmuyorsa Absent sounds = possible peritonitis, shock

    ·        Elle muayene (Palpasyon)

    ²       Eliniz sıcak olsun!

    ²       Dört kadranın her birini değerlendirin

    ²       Ağrı olan yeri en sona bırakın

    ²       Hastane öncesi ortamda asla rebound hassasiyetini değerlendirmeye kalkışmayın!!!

    ²       Karındaki TÜM hassasiyetler önemlidir !!!

     

    ACİL BAKIM

    ·        Geridönüşsüz maske ile hastanın durumuna uygun miktarda oksijen başlayın

    ·        Damar yolu açıp RL veya SF başlayın

    ·        PAŞG (Karın içi kanamalarda uygun olduğu gösterilmiştir, ancak ülkemizde halen uygulaması???)

    ·        Hastanın ısı kaybetmesini / üşümesini engelleyecek şekilde hastanın üzerini örtün

    ·        Yaşamsal bulguları sık aralıklarla takip edin ve yazın

    ·        EKG yi değerlendirin

    ²       30 yaşın üzerindeki hastalarda, MI ağrısının karna yansıdığı varsayımını gözden kaçırmamak için EKG değerlendirilmelidir

    ·        Ağrı kesici kullanımı halen tartışmalı olduğundan tıbbi danışma merkezindeki doktora danışmanız gerekir

    ·        Demerol tercih edilen narkotik analjeziktir/ağrı kesicidir

     

    ÖYKÜNÜN İNGİLİZCE OLARAK ALINMASI

    Where do you hurt?

    ²       Try to point with one finger

    What does pain feel like?

    ²       Steady pain ?

    ²       Cramping pain ?

    ·        Onset of pain?

    ²       Sudden ?

    ²       Gradual ?

    ·        Does pain travel anywhere?

    ²       Angle of right scapula

    ²       Straight through to back

    ²       Around flank to groin

    ²       Epigastrium, neck/jaw, shoulders, upper arms

    ²       Left scapula, shoulder

    ²       Low back, radiating to one or both legs

    ·        How long have you been hurting?

    ·        Nausea, vomiting

    ²       How much, How long?

    ²       Blood, coffee grounds?

    ·        Change in urinary habits?

    ²       Frequency

    ²       Urgency

    ²       Color?

    ²       Odor?

    ·        Change in bowel habits? Color? Odor?

    ²       Bright red blood

    ²       Black, tarry, foul-smelling stool

    ²       Dark stool

    ¨  Have you taken iron or bismuth containing materials (pills)?

    ·        Last normal menstrual period?

    ·        Abnormal bleeding?

    Başa Dön
    Geri Dön

    KAYNAKLAR:

    • Bledsoe B.E., Porter R.S., Shade B.R.; Brady Paramedic Emergency Care, 2nd 1994, Prentince Hall.
    • Caroline, N.L. Emergency Care in the Streets, 5 th Ed. U.S.A. 1995.

    • Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, “Hasta ve Yaralıların Acil Bakımı ve Nakledilmesi “, 4. Baskı, 1991 Nassetti Limited, İstanbul. (1987, AAOS, USA)
    • Sheehy S. B. , Mosby’s Manual of Emergency Care, 3rd Ed., 1990.

    • de Gruyter, Pschyrembel Klinisches Wörterbuch, 256. Auflage, New York 1990.

    • Marrieb, N. Elaine. Human Anatomy and Physiology. California, U.S.A. 1989.
    • http://www.templejc.edu/dept/ems/Pages/PowerPoint.html, Mayıs 2005.