TAŞIMA VE VÜCUT MEKANİKLERİ
Taşıma deyince elbetteki hastaların olay yerinden ambulansa taşınması ve yüklenmesi ile ambulanstan indirilip acil servisteki yatağa taşınması kastedilmektedir.
Hasta olay yerinden hastaneye kara ya da hava ambulansı(helikopter veya uçak) ile taşınabilir.
Olay yerinden ambulansa kadar taşımak üzere çeşitli malzemeler vardır; ambulansın sedyesi dışındaki bu malzemeler sırt tahtası, yarım sırt tahtalı yelek (KED), sandalye sedye, kepçe sedye, kayık sedye, vakumlu sedye, tekerlekli sandalye, portatif sedye gibi.
Bütün bu özelliklere değinmeden önce taşıma ile ilgili bazı sorunları ve bunların hastaya ve paramediğe zarar vermeden nasıl önlenebileceği üzerinde durmakta yarar var.
Zira taşıma hataları nedeniyle; hastayı taşımakla görevli birçok kişi beline zarar vererek ömür boyu sakatlanıp ya da bel ağrısı çekerken; taşınan kişiler de yanlış taşıma nedeniyle sakat kalabilmektedir.
İşte bu sorunları önlemek üzere hastaya ait özellikleri ve vücut mekaniklerini bilmeliyiz.
HASTAYA AİT ÖZELLİKLER
· Hastanın bulunduğu yer taşımayı etkiler; kolay ulaşılabilir (sokak, kaldırım gibi) veya zor ulaşılabilir bir yerde ise (arabada sıkışmış, göçük altında kalmış, beşinci katta oturuyor asansör yok, merdivenler dar ve dönüşlü, yol engebeli vs.)
· Hastanın boyu ve kilosu; uzun boyluysa sedyeye sığma sorunu, kilosu fazlaysa sedyeye sığma sorununun yanı sıra taşıma sorunu yaşanabilir
· Sedyenin taşınacağı mesafe;ambulansa çok uzak, yüksek dar merdiven, engebeli yol vd
· Hastanın taşınmasına yardım edebilecek sayıda insan bulunmaması
· Taşımanın aciliyeti; hastaya TYD yapılırken ambulansa kadar taşınması gibi vd.
· Elinizdeki malzemelerinizin tüm bu koşullara uygun olup olmadığı
· Hastanın yarası ya da genel durumu: şokta,kırıkları var vs
²Bilinci açık omurga zedelenmesi, kalça veya bacak kırığı olduğu varsayılan hastalar sırt üstü ve düz zeminde taşınmalıdır
²Şokta olan hastalar (beyin kanaması hariç) sırtüstü yatırılır, başı yana çevrilir ve sedyenin ayak kısmı baş kısmından yükseğe kaldırılır
²Komada olan veya bilinci açık olmayan hastalar (omurga zedelenmesi gibi engelleyici bir sorun yoksa) yan yatırılır (koma/recovery pozisyonu)
² Astım krizi ve nefes darlığı olan hastalar oturur halde taşınır
² TYD (kalp basısı yapılan) hastalar sırt üstü, sert zemin üzerinde taşınır. Sedyenizin baş kısmı metalle kaplı değilse yarım sırt tahtası koyarak bu sorunu çözebilirsiniz.
²Önemli olan hastanın, üstteki zorunlu haller dışında, sorunu ve yaralanması göz önünde tutularak, rahat edeceği şekilde taşınmasıdır
UNUTMAYIN:
BİLİNCİ KAPALI HASTALARDA TAŞIRKEN MUTLAKA “ABC”yi ve BİLİNÇ DURUMUNU DEĞERLENDİRİN!
VÜCUT MEKANİKLERİ
Hareket, vücudun canlılık kazanmasını sağlar. Sadece güçlü kaslara sahip olmak yeterli değildir. Kasların doğru ve çeşitli işlerde nasıl ustaca kullanılabileceği, nasıl düzgün duruşa sahip olunacağı bilinmelidir.
Vücuttaki kas,eklem, kemik ve sinirlerin diğer sistemlerle işbirliği yaparak çalışmalarını anlatan bilime VÜCUT MEKANİKLERİ denir.
Vücut mekaniğini anlamak için, anatomi, fizyoloji ve fizik ilkeleri bilinmelidir
Kasların, kemiklerin, eklemlerin ve sinirlerin anatomik ve fizyolojik özelliklerini biliyoruz. Ancak fizik ilkeleri konusundaki eksiklerimizi gidermek için, bizi ilgilendiren denge ile ilgili fizik kanunlarına göz atmakta yarar var. Bir cismin dengede kalabilmesi için denge kurallarına uygun davranması gerekir.
Cismin dengede olması için:
Ø Cismin ağırlık merkezi yere yakın olmalıdır
Ø Cismin taban alanı geniş olmalıdır
Ø Ağırlık merkezinden çıkan çekül doğrultusu, taban alanı içinde olmalıdır.
Bir cismin ağırlık merkezi, cismin her durumda dengesini sağladığı noktadır. Ayakta duran bir kişinin ağırlık merkezi, göbeğin arkasında ve kalça kemiklerinin (karın/pelvis boşluğunun) ortasındadır.
Yerçekimi çizgisi, ağırlık merkezinden geçen düşey çizgidir.
Ø Ağırlık merkezi yere yakın ve destek alanı genişse, cisim daha dengelidir.
Ø Ağırlık merkezi yerden yüksek ve destek alanı darsa, cismin dengesi kolay bozulur.
Aynı şekilde, kişi ayakta dururken ağırlık merkezi yerden yüksekte olduğundan; ayaklarını geniş açarak bastığında dengesini koruyabilirken, ayaklarını bitişik tuttuğunda dengesini kolaylıkla kaybedebilir
VÜCUT MEKANİĞİNİN TEMEL İLKELERİ
Ø Tabanı kaymayan, terletmeyen, sıkmayan, yüksek topuğu olmayan; rahat bir ayakkabınız olsun
Ø Sadece yuvarlayamadığınız, itemediğiniz veya çekemediğiniz şeyleri kaldırın
Ø Ağır cisimleri çekmekten ziyade itmeyi deneyin, iterken dizinizden destek alın
Ø Mümkün olduğunca yüzünüz hastaya(kaldıracağınız cisme) dönük olsun
Ø Herhangi bir şeyi veya hastayı kaldırırken, döndürürken vücudunuzu omuzlarınızdan döndürmeyin (omurganız daima aynı düzlemde olsun)
Ø Kaldıracağınız cisme /hastaya mümkün olduğunca yakın durun. Zorunluluk olmadıkça kollarınızı uzatarak kaldırmaya çalışmayın
Ø Ayaklarınızı omuzlarınızın genişliğinde açın ve yere tam basın
Ø Yerden bir şey kaldırırken, daima dizlerinizi bükerek ve bacak kaslarınızı kullanarak yere çömelin, asla belinizden bükülmeyin
Ø Kaldırma esnasında sırtınızı(omurganızı) düz tutun. Kalça kaslarınızı kasın ve karın kaslarınızı içe çekin
Ø Ayağa kalkarken bir ayağınızı hafifçe öne çıkarın. Bu sizin daha iyi dengede durmanızı sağlar
Ø Başınızı dik tutun, yumuşak ve dengeli iş yapın. Ani hareketler kaslara aşırı yük bindireceğinden yaralanmalara neden olabilir. Bir şeyi kaldırırken işbirliğini sağlamak için daima bir, iki, üç diye sayıp aynı anda kaldırmak en doğru davranıştır.
Ø Kaldırırken, bacaklarınızı ve güçlü uyluk kaslarınızı kullanın daha zayıf olan bel kaslarınızı değil
Ø Hastayı nasıl kaldırabileceğinizi ve taşıyabileceğinizi, kaldırmadan önce planlayın, kaldırdıktan sonra çok geç olabilir
Ø Sedyeyi belinizden yukarı kaldırmaya çalışmayın. Sadece çok gerektiğinde hafif yükler omuz hizasına kadar kaldırılabilirler
Ø Hastayı veya bir cismi hareket ettirirken omurganızdan dönmeyin; dönecekseniz ayaklarınızı kullanarak tüm vücudunuzu döndürün
Ø Mümkün olduğunca geri geri (arkaya doğru)değil, ileri(öne doğru) doğru yürüyün
Ø Var olan malzemelerden yükünüzü hafifletecek şekilde sonuna kadar yararlanın
Ø Sınırlarınızın farkında olun ve kahramanlık yapmayın. Çok ağır hasta olduğunda ya da uzun mesafe taşımanız gerektiğinde mutlaka yardım alın.
Sedyeyi kaldırırken vücudunuzun (ellerinizin, kollarınızın, belinizin, bacaklarınızın ve ayaklarınızın nasıl olması gerektiğini görmek için tıklayın.
HASTANIN TAŞINMASINDA TEMEL İLKELER
Ø Hastayı taşırken ABC ve bilinç durumunun değerlendirilmesi unutulmamalıdır
Ø Hasta, ilk değerlendirme, aciliyeti yoksa ikinci değerlendirme ve acil bakım tamamlanmadan taşınmamalıdır/hareket ettirilmemelidir
Ø Sadece güvenli olmayan olay yerinde müdahale öncesi taşıma gerekebilir, onun dışında üstteki kural geçerlidir
Ø Yaralanmış kişiler sedyeye alınırken, mümkün olduğunca hiç hareket ettirilmemelidir
Ø Ciddi yaralanma vakalarında mutlaka uzun sırt tahtası kullanılmalıdır
BULAŞICI HASTALIĞI OLAN HASTALARIN TAŞINMASI
¨ Bulaşıcı hastalığın bulaşma yoluna göre önlem alınmalıdır; eldiven, maske, önlük giyme vs
¨ Gerekmeyen tüm cihazlar ve diğer malzemeler kaldırılmalıdır
¨ Mümkün olduğunca tek kullanımlık çarşaflar ve malzemeler kullanılmalıdır
¨ Mutlaka iğne atık kutusu edinilmelidir(boş serum şişesi bu amaçla kullanılabilir) ve el altında olmalıdır
¨ Kan vb. vücut sıvıları ile bulaşan yüzeyler temizlendikten sonra, 1/10 oranında sulandırılmış çamaşır suyu ile silinmelidir
¨ Nakil sonrası ambulans Germisit (her türlü mikroorganizmayı öldüren)solüsyonlar kullanılarak dezenfekte edilmelidir
¨ Taşıma ve temizlik sonrası duş altında yıkanma
¨ En önemlisi de, aşısı olan belirli ve tehlikeli hastalıklara karşı aşı yaptırılmasıdır; Hepatit B; çocukken geçirilmemişse erkekler kabakulak, bayanlar kızamıkçık aşısı vd
¨ Daha fazla bilgi için bakınız: bulaşıcı hastalıklar bölümüne
BEBEK VE ÇOCUK HASTALARIN TAŞINMASI
¨ Ebeveynlerinden birinin ya da güven duyduğu bir kişinin yanında olmasında yarar vardır
¨ Sevdiği bir oyuncağın ya da eşyasının yanında olmasında yarar vardır
¨ 0-6 yaşına kadar olanlarda baştan ayağa değerlendirmenin ayaktan başa doğru yapılmasında yarar vardır
¨ Çocukla iletişim kurulmalıdır
¨ Düşme vb nedenlerden dolayı ikinci bir sorun olabilecek baş yaralanmalarından korunmalıdır
GERİYATRİK / YAŞLI HASTALARIN TAŞINMASI
¨ Daha yavaş ve tedbirli hareket ettirilir
¨ Duyması ve görmesi azalmış olabilir, bunun fark edilip ona göre davranılması gerekir
¨ Bilinç düzeyi zayıf olabilir, şimdiki ya da geçmiş zaman hafızası iyi olmayabilir. Bunun araştırılıp ona göre yere-kişiye-zamana oryantasyonu saptanır, aksi halde yanlış veriler elde edersiniz
¨ Duyularındaki ve/veya kaslarında zayıflılar nedeniyle düşme vb nedenlerle ikinci bir yaralanma olasılığı fazladır
HASTALARI TAŞIRKEN HASTALARA VERİLEBİLECEK YATIŞ VE OTURUŞ ŞEKİLLERİ / POZİSYONLAR Geri Dön
KAYNAKLAR;